Xét nghiệm viêm gan siêu vi: hiểu các nhóm chỉ số

Đây là nhóm xét nghiệm gây nhầm lẫn nhiều nhất, vì cùng một bệnh có nhiều loại chỉ số với tên gọi gần giống nhau nhưng ý nghĩa hoàn toàn khác. Một kết quả dương tính có thể là tin tốt hoặc tin cần theo dõi, tuỳ vào đó là chỉ số nào.

Bài này giải thích nguyên tắc chung. Việc đọc kết quả cụ thể phải do bác sĩ thực hiện.

Các nhóm câu hỏi khác nhau

Khi xét nghiệm về viêm gan siêu vi, người ta có thể đang hỏi những câu rất khác nhau:

• Hiện có đang nhiễm không. Tìm dấu vết của chính tác nhân gây bệnh.
• Đã từng nhiễm chưa. Tìm dấu vết phản ứng của cơ thể với tác nhân đó.
• Đã có miễn dịch chưa. Có thể do đã khỏi bệnh hoặc do tiêm phòng.
• Nếu đang nhiễm thì mức độ hoạt động thế nào. Để quyết định việc theo dõi và điều trị.

Đây là lý do một phiếu kết quả có nhiều dòng, và vì sao không thể nhìn một dòng rồi kết luận.

Vì sao không tự đọc được

Cùng một tổ hợp kết quả có thể tương ứng với những tình huống rất khác nhau tuỳ theo bối cảnh: người mới nhiễm, người nhiễm lâu năm, người đã khỏi, người đã tiêm phòng, hoặc người đang trong giai đoạn chuyển tiếp.

Việc phân biệt cần kết hợp nhiều chỉ số cùng lúc, cùng với tiền sử và các xét nghiệm khác. Đây là công việc của bác sĩ.

Ai nên được kiểm tra

Hãy hỏi bác sĩ xem bạn có thuộc nhóm nên kiểm tra không. Một số tình huống thường được cân nhắc:

• Có người thân trong gia đình mắc bệnh.
• Trước khi tiêm phòng, trong một số trường hợp.
• Phụ nữ trước hoặc trong thai kỳ, theo chỉ định.
• Người có men gan tăng không rõ nguyên nhân.
• Người có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp.
• Người có tiền sử truyền máu hoặc can thiệp y tế trong những hoàn cảnh nhất định.
• Người có các yếu tố nguy cơ khác theo đánh giá của bác sĩ.

Nếu kết quả cho thấy đang nhiễm

Điều đầu tiên: đừng hoảng và đừng tự tìm cách chữa. Hãy đi khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ.

Bác sĩ sẽ cần thêm thông tin để quyết định hướng xử lý:

• Mức độ hoạt động của bệnh.
• Tình trạng của gan qua các xét nghiệm và thăm dò khác.
• Các bệnh kèm theo.
• Thuốc bạn đang dùng.

Không phải mọi trường hợp đều cần điều trị ngay. Nhiều trường hợp được theo dõi định kỳ, và việc theo dõi đó là một phần quan trọng của chăm sóc.

Theo dõi định kỳ rất quan trọng

Với người đang nhiễm mạn tính, việc đi khám và làm xét nghiệm theo lịch giúp phát hiện sớm nếu bệnh hoạt động trở lại hoặc nếu gan bị ảnh hưởng.

Đừng bỏ lịch vì thấy mình khoẻ mạnh. Nhiều tổn thương gan diễn ra âm thầm trong nhiều năm không có triệu chứng.

Bảo vệ người thân

Hãy hỏi bác sĩ về:

• Người sống cùng có cần kiểm tra không.
• Có vắc xin phòng bệnh không và ai nên tiêm.
• Những biện pháp phòng lây trong sinh hoạt hằng ngày.
• Những điều nào là hiểu lầm về đường lây.

Điểm cuối quan trọng vì có nhiều hiểu lầm về cách lây truyền, dẫn tới việc người bệnh bị xa lánh không cần thiết trong gia đình và nơi làm việc.

Những điều nên tránh khi đang có bệnh gan

• Rượu bia.
• Tự dùng thuốc, kể cả thuốc giảm đau thông thường — hãy hỏi bác sĩ.
• Thực phẩm chức năng và thuốc nam không rõ nguồn gốc.
• Bỏ lịch tái khám.
• Nghe theo các quảng cáo chữa khỏi bằng sản phẩm.

Điểm áp chót đáng nhấn mạnh. Có nhiều sản phẩm được quảng cáo chữa bệnh gan, và việc bỏ điều trị hoặc bỏ theo dõi để theo chúng là rủi ro nghiêm trọng.

Về tiêm phòng

Một số loại viêm gan siêu vi có vắc xin phòng ngừa. Hãy hỏi bác sĩ về lịch tiêm phù hợp cho bạn và cho các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ và những người có nguy cơ phơi nhiễm.

Nếu bạn không nhớ đã tiêm chưa, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự đoán.

Về vấn đề riêng tư

Kết quả xét nghiệm là thông tin sức khoẻ cá nhân. Hãy hỏi cơ sở về cách bảo mật và cách trả kết quả.

Đồng thời, hãy nói với các nhân viên y tế điều trị cho bạn về tình trạng của mình, vì điều đó ảnh hưởng tới việc kê đơn và các thủ thuật.

Giữ hồ sơ theo thời gian

Hãy giữ tất cả kết quả theo thứ tự thời gian và mang theo mỗi lần khám. Với nhóm bệnh này, việc theo dõi diễn tiến qua nhiều năm là điều bác sĩ cần.

Khi nào cần đi khám sớm

• Vàng da, vàng mắt.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Mệt mỏi tăng dần.
• Chán ăn, buồn nôn kéo dài.
• Đau tức vùng hạ sườn phải.
• Bụng to lên, phù chân.
• Dễ bầm tím, chảy máu.

Tóm lại

Cùng một bệnh có nhiều loại xét nghiệm trả lời những câu hỏi khác nhau, nên một dòng dương tính không tự nó có nghĩa gì — phải đọc cả tổ hợp trong bối cảnh. Hãy đi khám chuyên khoa nếu kết quả cho thấy đang nhiễm, theo dõi định kỳ kể cả khi thấy khoẻ, hỏi bác sĩ về việc kiểm tra và tiêm phòng cho người thân, và tránh rượu bia cùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Câu hỏi thường gặp