Khi bác sĩ nói cần cấy mẫu và chờ vài ngày, nhiều người sốt ruột vì đang có triệu chứng. Hiểu quy trình này diễn ra thế nào giúp việc chờ đợi dễ chấp nhận hơn, và quan trọng hơn là giúp bạn không làm hỏng mẫu.
Cấy khuẩn là gì
Mẫu bệnh phẩm được đặt lên môi trường nuôi cấy trong điều kiện thích hợp. Nếu có vi khuẩn, chúng sẽ nhân lên tới mức đủ để quan sát và định danh.
Đây là quá trình sinh học có tốc độ riêng, không phụ thuộc vào máy móc hiện đại tới đâu. Đó là lý do nó mất thời gian.
Kháng sinh đồ là bước tiếp theo
Sau khi đã có vi khuẩn mọc lên, phòng xét nghiệm thử nó với nhiều loại kháng sinh khác nhau để xem loại nào ức chế được.
Kết quả này cho bác sĩ thông tin rất cụ thể: loại vi khuẩn gây bệnh là gì, và thuốc nào có khả năng có tác dụng. Đây là thứ mà không xét nghiệm nhanh nào thay thế được.
Vì sao phải lấy mẫu trước khi dùng kháng sinh
Đây là điểm quan trọng nhất và cũng hay bị vi phạm nhất. Nếu bạn đã uống kháng sinh, vi khuẩn trong mẫu có thể không mọc được trên môi trường nuôi cấy.
Hệ quả: kết quả trả về là không mọc, dù thực tế có nhiễm trùng. Bác sĩ mất đi thông tin quan trọng, và việc chọn thuốc lại phải dựa vào kinh nghiệm.
Vì vậy hãy nói thật với bác sĩ nếu bạn đã tự mua thuốc uống trước khi đi khám.
Vì sao không nên tự mua kháng sinh
- Không phải mọi nhiễm trùng đều do vi khuẩn — kháng sinh không có tác dụng với những nguyên nhân khác.
- Chọn sai loại thì vừa không khỏi vừa có tác dụng phụ.
- Làm hỏng khả năng cấy khuẩn nếu sau đó cần xét nghiệm.
- Góp phần vào tình trạng vi khuẩn kháng thuốc.
- Có thể làm triệu chứng mờ đi và chậm chẩn đoán bệnh thật.
Vấn đề kháng thuốc không phải chuyện xa xôi. Nó có nghĩa là khi bạn hoặc người thân thực sự cần kháng sinh trong một nhiễm trùng nặng, các lựa chọn còn lại ít đi.
Lấy mẫu đúng cách
Với nhiều loại mẫu, cách lấy ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả. Nguyên tắc chung:
- Dùng đúng dụng cụ được cấp.
- Làm theo đúng hướng dẫn về vệ sinh trước khi lấy.
- Tránh để mẫu nhiễm bẩn từ bên ngoài.
- Ghi nhãn đầy đủ.
- Nộp mẫu sớm theo thời gian được dặn.
Với mẫu nước tiểu, việc lấy giữa dòng sau khi vệ sinh là điều thường được yêu cầu, vì mẫu nhiễm bẩn cho kết quả khó diễn giải và thường phải lấy lại.
Kết quả có thể nói gì
- Không mọc. Có thể không có nhiễm khuẩn, hoặc nguyên nhân không phải vi khuẩn, hoặc đã dùng kháng sinh trước đó, hoặc mẫu lấy chưa đúng.
- Mọc một loại vi khuẩn. Kèm kháng sinh đồ để chọn thuốc.
- Mọc nhiều loại. Có thể do mẫu nhiễm bẩn, hoặc là tình huống thật cần đánh giá kỹ.
Việc diễn giải phụ thuộc vào loại mẫu, vào triệu chứng, và vào bối cảnh. Hãy để bác sĩ đọc.
Trong lúc chờ kết quả
Bác sĩ có thể bắt đầu điều trị theo kinh nghiệm dựa trên loại nhiễm trùng và các yếu tố của bạn, rồi điều chỉnh khi có kết quả cấy. Đây là cách làm thông thường và hợp lý.
Nếu bác sĩ đổi thuốc sau khi có kết quả, đó không phải là lần đầu kê sai mà là việc điều chỉnh theo thông tin mới.
Uống đủ liệu trình
Đây là nguyên tắc quan trọng và hay bị vi phạm. Nhiều người thấy đỡ sau vài ngày liền ngưng thuốc, giữ phần còn lại để dành hoặc cho người khác.
Hãy dùng đủ theo chỉ định, và:
- Uống đúng giờ, đúng khoảng cách giữa các liều.
- Hỏi dược sĩ về việc uống trước hay sau ăn.
- Không tự ngưng khi thấy đỡ.
- Không để dành thuốc thừa cho lần sau.
- Không đưa thuốc của mình cho người khác dùng.
- Báo cho bác sĩ nếu có tác dụng phụ khó chịu thay vì tự ngưng.
Khi nào cần báo bác sĩ trong lúc điều trị
- Không đỡ sau khoảng thời gian bác sĩ dự kiến.
- Triệu chứng nặng thêm.
- Sốt cao trở lại.
- Phát ban, ngứa, khó thở — có thể là phản ứng dị ứng.
- Tiêu chảy nhiều trong hoặc sau đợt dùng thuốc.
- Xuất hiện triệu chứng mới.
Phản ứng dị ứng cần được xử lý ngay. Nếu bạn từng dị ứng với một loại kháng sinh, hãy nhớ tên nó và báo cho mọi bác sĩ.
Ghi lại tiền sử dị ứng thuốc
Hãy ghi vào hồ sơ sức khoẻ cá nhân: tên thuốc, biểu hiện dị ứng, mức độ. Thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới việc kê đơn về sau và đặc biệt quan trọng trong tình huống cấp cứu.
Về nhiễm trùng tái đi tái lại
Nếu bạn bị nhiễm trùng cùng một vị trí nhiều lần, hãy nói với bác sĩ thay vì mỗi lần lại tự mua thuốc. Nhiễm trùng tái phát có thể có nguyên nhân nền cần được tìm ra và xử lý.
Phòng ngừa vẫn là phần quan trọng
- Rửa tay đúng cách.
- Ăn chín uống sôi, an toàn thực phẩm.
- Chăm sóc vết thương đúng cách.
- Tiêm phòng theo tư vấn của bác sĩ.
- Không dùng chung đồ dùng cá nhân.
Tóm lại
Cấy khuẩn mất vài ngày vì phải nuôi vi khuẩn lên, nhưng nó cho thông tin mà xét nghiệm nhanh không thay thế được. Hãy lấy mẫu trước khi dùng kháng sinh và nói thật nếu đã tự mua thuốc uống. Đừng tự mua kháng sinh, hãy dùng đủ liệu trình theo chỉ định, và ghi lại tiền sử dị ứng thuốc của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cấy khuẩn mất vài ngày?
Vì phải nuôi vi khuẩn lên đủ nhiều rồi mới xác định được loại và thử với các kháng sinh. Đây là quá trình sinh học nên không rút ngắn được tuỳ ý.
Vì sao phải lấy mẫu trước khi dùng kháng sinh?
Vì nếu đã dùng thuốc, vi khuẩn có thể không mọc được trên môi trường nuôi cấy, dẫn tới kết quả âm tính giả và mất cơ hội xác định đúng loại.
Kháng sinh đồ để làm gì?
Để biết loại vi khuẩn đó còn nhạy với những kháng sinh nào, giúp bác sĩ chọn thuốc phù hợp thay vì chọn theo kinh nghiệm.
Đang uống kháng sinh thấy đỡ thì ngưng được không?
Không. Hãy dùng đủ liệu trình theo chỉ định. Ngưng sớm có thể khiến nhiễm trùng tái phát và góp phần vào tình trạng kháng thuốc.