Khi người cao tuổi trong nhà có bệnh mạn tính hoặc đang hồi phục sau một biến cố, phần lớn thời gian chăm sóc diễn ra tại nhà. Gia đình làm được nhiều hơn mình nghĩ, nhưng cũng cần biết rõ ranh giới.
Những gì người nhà theo dõi được
- Ăn uống: ăn được bao nhiêu, uống đủ nước không.
- Cân nặng, cân định kỳ và ghi lại.
- Giấc ngủ: ngủ được không, có thức đêm không.
- Đại tiểu tiện: số lần, tính chất, có thay đổi gì không.
- Mức tỉnh táo và trí nhớ so với bình thường.
- Tâm trạng.
- Mức vận động, có ngã lần nào không.
- Tình trạng da, đặc biệt với người nằm nhiều.
- Việc dùng thuốc có đều không.
Những quan sát này tưởng đơn giản nhưng lại là thông tin bác sĩ rất cần và không lấy được từ xét nghiệm.
Những số đo có thể làm tại nhà
Tuỳ tình trạng và theo hướng dẫn của bác sĩ, gia đình có thể đo huyết áp, nhiệt độ, đường huyết, nồng độ oxy, cân nặng.
Hãy hỏi bác sĩ:
- Cần đo những gì, bao lâu một lần.
- Ghi lại thế nào.
- Ngưỡng nào thì cần gọi ngay.
Ghi danh sách ngưỡng cần gọi ra giấy và dán ở nơi dễ thấy. Trong lúc lo lắng, người ta không nhớ được những con số này.
Ranh giới: những gì cần chuyên môn
Có những việc chỉ nên làm khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn tận tay và giao cho làm:
- Thay băng vết thương.
- Chăm sóc ống thông các loại.
- Cho ăn qua ống.
- Tiêm thuốc.
- Hút đờm.
- Thao tác với các thiết bị hỗ trợ.
Với những việc này, hãy yêu cầu được hướng dẫn tận tay ít nhất một lần, làm thử trước mặt nhân viên y tế, và ghi lại các bước. Đừng học qua video trên mạng.
Quản lý thuốc
Đây là phần quan trọng nhất và cũng dễ sai nhất ở nhà:
- Lập danh sách đầy đủ mọi thứ đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng.
- Mang danh sách đi rà soát định kỳ với bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày và buổi.
- Dán bảng thuốc ở nơi dễ thấy.
- Có sổ đánh dấu sau mỗi lần uống.
- Không tự thêm bớt bất cứ thứ gì.
- Hỏi trước khi bẻ hoặc nghiền viên thuốc.
Với người dùng nhiều loại thuốc, việc rà soát định kỳ có giá trị lớn vì danh sách thường dài dần theo năm tháng.
Dinh dưỡng và nước
- Chia nhỏ bữa nếu ăn ít.
- Bảo đảm đủ đạm trong mỗi bữa.
- Theo dõi cân nặng và coi sụt cân không chủ ý là dấu hiệu cần đi khám.
- Để nước trong tầm với và nhắc uống theo mốc.
- Chú ý dấu hiệu sặc khi ăn uống.
Với người có bệnh tim, bệnh thận hoặc tiểu đường, chế độ ăn và lượng nước phải theo chỉ định riêng của bác sĩ.
Phòng ngã và phòng loét
Hai rủi ro lớn nhất tại nhà với người cao tuổi yếu:
- Phòng ngã: tay vịn, sàn chống trơn, ánh sáng ban đêm, dép có đế bám, lối đi thông thoáng.
- Phòng loét với người nằm lâu: đổi tư thế theo hướng dẫn, kiểm da hằng ngày ở các điểm tì đè, giữ da khô sạch, ga giường phẳng.
Hãy nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cách đổi tư thế và cách nâng đỡ đúng để không gây chấn thương cho người bệnh và không hại lưng người chăm.
Chuẩn bị cho tình huống khẩn
- Túi hồ sơ y tế để nơi dễ lấy, mọi người biết chỗ.
- Trong túi: giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, danh sách thuốc, thông tin dị ứng, tóm tắt bệnh nền, số điện thoại bác sĩ.
- Danh sách số điện thoại khẩn dán cạnh điện thoại.
- Biết trước sẽ đưa tới cơ sở y tế nào.
- Có phương án di chuyển.
Chuẩn bị trước khi cần là việc mất mười lăm phút và tiết kiệm được rất nhiều trong lúc hoảng.
Những dấu hiệu cần gọi y tế ngay
- Lú lẫn xuất hiện hoặc nặng lên đột ngột.
- Khó thở, thở nhanh.
- Đau ngực.
- Sốt.
- Không ăn uống được.
- Nôn nhiều, tiêu chảy nhiều.
- Tiểu rất ít hoặc không tiểu.
- Ngã, kể cả khi có vẻ không sao.
- Yếu liệt mới xuất hiện, méo miệng, nói khó.
- Vết thương sưng đỏ, có mủ.
Hãy hỏi bác sĩ để có danh sách cụ thể cho tình trạng của người thân bạn, và dán nó ở nơi dễ thấy.
Khi nào nên nhờ điều dưỡng tại nhà
Với những việc cần kỹ thuật, hoặc khi người nhà không kham nổi, dịch vụ điều dưỡng tại nhà là lựa chọn hợp lý. Hãy hỏi về chuyên môn của người tới, phạm vi công việc, và cách liên hệ khi có việc.
Đừng quên người chăm
Người chăm chính rất dễ kiệt sức. Hãy chia việc trong gia đình, sắp lịch nghỉ cố định, và nhờ hỗ trợ chuyên môn cho những việc khó thay vì cố gánh hết.
Tóm lại
Người nhà theo dõi được rất nhiều: ăn uống, cân nặng, giấc ngủ, đại tiểu tiện, mức tỉnh táo, tình trạng da và việc dùng thuốc. Với các thao tác y tế, chỉ làm những gì đã được hướng dẫn tận tay. Hãy hỏi bác sĩ danh sách ngưỡng và dấu hiệu cần gọi ngay rồi dán ở nơi dễ thấy, và chuẩn bị sẵn túi hồ sơ y tế cho tình huống khẩn.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà tự theo dõi được những gì?
Ăn uống, giấc ngủ, đại tiểu tiện, cân nặng, mức tỉnh táo, các số đo cơ bản, và việc dùng thuốc — nếu được hướng dẫn đúng cách.
Có nên tự làm các thao tác y tế tại nhà không?
Chỉ làm những gì đã được nhân viên y tế hướng dẫn tận tay và trong phạm vi được giao. Những việc khác nên nhờ chuyên môn.
Dấu hiệu nào cần gọi y tế ngay?
Lú lẫn đột ngột, khó thở, đau ngực, sốt, không ăn uống được, tiểu rất ít, hoặc thay đổi đột ngột khác. Hãy hỏi bác sĩ danh sách cho trường hợp cụ thể.
Nên chuẩn bị gì cho tình huống khẩn?
Một túi hồ sơ y tế để nơi dễ lấy, danh sách số điện thoại quan trọng, và mọi người trong nhà đều biết chỗ để.