Bộ xét nghiệm tự làm tại nhà: mua trên mạng có nên không

Thị trường hiện có rất nhiều bộ xét nghiệm tự làm: từ que thử đơn giản tới các bộ lấy mẫu gửi về phòng xét nghiệm qua bưu điện. Chúng được quảng cáo là tiện, riêng tư, và không cần đi khám.

Trước khi bỏ tiền, có vài điều nên biết.

Những gì nên kiểm tra trước khi mua

• Sản phẩm có được phép lưu hành không.
• Ai thực hiện xét nghiệm, ở phòng xét nghiệm nào.
• Phòng xét nghiệm đó có giấy phép và có kiểm chuẩn chất lượng không.
• Có tư vấn trước và sau khi làm không.
• Kết quả được trả thế nào và ai giải thích.
• Dữ liệu của bạn được lưu và dùng thế nào.
• Mẫu sau khi xét nghiệm có được giữ lại không.

Nếu không tìm được câu trả lời rõ ràng cho những câu này, hãy cân nhắc lại.

Rủi ro từ khâu tự lấy mẫu

Đây là rủi ro lớn nhất và ít được nói tới. Lấy mẫu là một kỹ năng, và làm sai dẫn tới kết quả sai theo những cách không nhìn thấy được:

• Lấy không đủ lượng.
• Mẫu nhiễm bẩn.
• Không tuân thủ yêu cầu chuẩn bị trước khi lấy.
• Lấy sai thời điểm.
• Bảo quản và gửi đi không đúng cách.

Khác với ở cơ sở y tế, ở nhà không ai kiểm tra giúp bạn.

Rủi ro từ khâu vận chuyển

Nhiều loại mẫu nhạy với thời gian và nhiệt độ. Một bộ kit gửi qua bưu điện trong thời tiết nóng, chờ ở kho vài ngày, có thể cho kết quả không phản ánh đúng.

Hãy hỏi đơn vị về thời gian tối đa từ khi lấy mẫu tới khi làm xét nghiệm, và cách họ xử lý khi mẫu tới muộn.

Rủi ro lớn nhất: thiếu tư vấn

Ở cơ sở y tế, bác sĩ quyết định xét nghiệm nào phù hợp với bạn, giải thích kết quả trong bối cảnh triệu chứng và tiền sử, và đưa ra bước tiếp theo.

Với bộ tự làm, bạn tự chọn, tự làm, và nhận về một con số. Điều đó dẫn tới:

• Làm những xét nghiệm không phù hợp với tình huống của mình.
• Hiểu sai kết quả theo cả hai hướng: hoảng nhầm hoặc yên tâm nhầm.
• Tự mua thuốc hoặc thực phẩm chức năng dựa trên kết quả.
• Không đi khám khi thực sự cần.

Hướng thứ tư nguy hiểm nhất: người có triệu chứng thật làm một bộ kit, thấy bình thường, rồi không đi khám nữa.

Cẩn thận với các sản phẩm bán trên sàn thương mại

• Kiểm tra hạn sử dụng ngay khi nhận.
• Kiểm tra bao bì còn nguyên vẹn.
• Xem có hướng dẫn bằng tiếng Việt rõ ràng không.
• Tránh sản phẩm không rõ nhà sản xuất và không có thông tin lưu hành.
• Cảnh giác với sản phẩm giá rẻ bất thường.

Sản phẩm bảo quản sai trong quá trình vận chuyển có thể hỏng mà không có dấu hiệu bên ngoài.

Về bảo mật dữ liệu

Với các dịch vụ trực tuyến, hãy đọc kỹ điều khoản: dữ liệu sức khoẻ của bạn được lưu ở đâu, ai tiếp cận được, có chia sẻ với bên thứ ba không, mẫu có được giữ lại để dùng vào việc khác không.

Điều này đặc biệt quan trọng với các xét nghiệm liên quan tới thông tin di truyền.

Những loại nên tránh làm ở nhà

• Các xét nghiệm liên quan tới chẩn đoán bệnh nghiêm trọng.
• Các xét nghiệm cần tư vấn trước và sau, như xét nghiệm di truyền.
• Các bộ nhiều chỉ số không có chỉ định.
• Các sản phẩm quảng cáo phát hiện sớm nhiều bệnh chỉ qua một mẫu.

Điểm cuối đáng cảnh giác nhất. Nếu một sản phẩm hứa hẹn điều mà y học chính thống chưa làm được, hãy hỏi bác sĩ trước khi tin.

Khi nào bộ tự làm là hợp lý

Có những tình huống mà chúng có ích:

• Các test đơn giản, có hướng dẫn rõ, được phép lưu hành.
• Khi bạn đã được bác sĩ hướng dẫn dùng để theo dõi.
• Khi việc tới cơ sở y tế thực sự khó khăn và bạn hiểu rõ giới hạn của kết quả.

Ngay cả khi đó, hãy coi kết quả là thông tin sơ bộ chứ không phải kết luận.

Nếu đã làm và kết quả đáng lo

1. Đừng tự kết luận và đừng tự điều trị.
2. Đi khám và mang theo kết quả cùng thông tin về sản phẩm đã dùng.
3. Nói rõ bạn đã làm ở nhà, làm khi nào, và làm thế nào.
4. Làm xét nghiệm khẳng định theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu kết quả bình thường mà bạn vẫn có triệu chứng

Hãy đi khám. Một kết quả từ bộ tự làm không đủ để loại trừ, nhất là khi bạn không chắc mình đã lấy mẫu đúng cách.

Tóm lại

Trước khi mua bộ xét nghiệm tự làm, hãy kiểm tra sản phẩm có được phép lưu hành không, ai thực hiện xét nghiệm và có tư vấn kèm theo không. Rủi ro lớn nhất là tự lấy mẫu sai cách và thiếu tư vấn dẫn tới hiểu sai kết quả. Nếu có triệu chứng thì hãy đi khám, đừng dựa vào một bộ kit để tự trấn an.

Câu hỏi thường gặp