Khám sức khoẻ định kỳ: nên khám gì theo từng độ tuổi

Khám sức khoẻ định kỳ có giá trị thật, nhưng giá trị đó đến từ việc khám đúng thứ cần chứ không từ độ dài của tờ kết quả. Bài này nói về cách tiếp cận; nội dung cụ thể phải do bác sĩ tư vấn theo từng người.

Nguyên tắc chung

Một chương trình khám hợp lý được thiết kế dựa trên:

• Tuổi và giới.
• Tiền sử bệnh của bản thân.
• Tiền sử bệnh của gia đình.
• Thói quen sinh hoạt: hút thuốc, rượu bia, vận động, chế độ ăn.
• Nghề nghiệp và môi trường làm việc.
• Thuốc đang dùng.

Hai người cùng tuổi nhưng khác nhau ở những yếu tố này sẽ có chương trình khám khác nhau.

Những phần quan trọng nhất lại thường bị xem nhẹ

• Hỏi bệnh kỹ. Nhiều vấn đề được phát hiện qua trò chuyện chứ không qua xét nghiệm.
• Khám lâm sàng.
• Đo huyết áp. Đơn giản, rẻ, và rất có giá trị vì huyết áp cao thường không có triệu chứng.
• Đo cân nặng và chiều cao.
• Trao đổi về lối sống. Hút thuốc, rượu bia, vận động, giấc ngủ, căng thẳng.
• Đánh giá sức khoẻ tinh thần.
• Kiểm tra lịch tiêm phòng.

Một buổi khám mười lăm phút có trao đổi thật với bác sĩ thường mang lại nhiều hơn một gói xét nghiệm ba mươi chỉ số không ai giải thích.

Theo từng giai đoạn tuổi

Người trẻ trưởng thành. Trọng tâm là lối sống, huyết áp, cân nặng, sức khoẻ tinh thần, tiêm phòng, và các vấn đề liên quan tới sức khoẻ sinh sản. Xét nghiệm thường ở mức cơ bản.

Tuổi trung niên. Bắt đầu chú ý tới các yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hoá, và tới các chương trình sàng lọc được khuyến cáo cho độ tuổi này. Đây cũng là giai đoạn nên rà lại tiền sử gia đình.

Người cao tuổi. Thêm các nội dung về thị lực, thính lực, răng miệng, nguy cơ ngã, trí nhớ, dinh dưỡng, và rà soát danh sách thuốc đang dùng.

Về các chương trình sàng lọc cụ thể và tuổi bắt đầu, hãy hỏi bác sĩ vì khuyến cáo thay đổi theo thời gian và theo từng người.

Rà soát thuốc: phần rất đáng làm

Với người dùng nhiều loại thuốc, đặc biệt là người cao tuổi, việc mang toàn bộ danh sách đi rà soát trong buổi khám định kỳ có giá trị lớn.

Hãy mang cả thuốc kê đơn, thuốc mua ngoài, thực phẩm chức năng và các loại thuốc nam đang dùng. Danh sách này có xu hướng dài dần theo năm tháng mà không ai xem lại tổng thể.

Chuẩn bị trước khi đi khám

• Danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng.
• Kết quả khám và xét nghiệm các lần trước.
• Thông tin tiền sử gia đình, hỏi người thân trước nếu chưa rõ.
• Ghi lại những triệu chứng hoặc thắc mắc.
• Danh sách ba câu hỏi quan trọng nhất muốn hỏi.
• Sổ tiêm phòng nếu có.

Việc chuẩn bị tiền sử gia đình thường bị bỏ qua nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp tới khuyến cáo dành cho bạn.

Về việc chọn gói khám

Cách làm hợp lý:

1. Đi khám và trao đổi với bác sĩ trước.
2. Nhận danh sách những gì thực sự cần cho bạn.
3. Chọn gói gần với danh sách đó nhất, hoặc làm riêng từng mục.
4. Bỏ qua các mục không phù hợp thay vì làm cho đủ gói.

Cách này thường vừa đúng hơn vừa rẻ hơn so với mua gói lớn nhất rồi làm hết.

Vì sao làm quá nhiều lại không tốt

Khoảng tham chiếu được xây dựng sao cho một tỉ lệ người khoẻ mạnh vẫn nằm ngoài khoảng đó. Làm càng nhiều chỉ số thì khả năng gặp ít nhất một con số lệch càng cao.

Những con số lệch nhẹ không có ý nghĩa này thường khởi động một chuỗi: lo lắng, tra cứu, làm thêm thăm dò, đôi khi cả thủ thuật xâm lấn — rồi kết luận là không có gì.

Sau buổi khám

• Đừng chỉ nhận tờ kết quả rồi về. Hãy có buổi nghe giải thích.
• Hỏi rõ: có gì cần theo dõi, cần làm gì, khi nào khám lại.
• Xin bản tóm tắt để lưu.
• Ghi lại những khuyến nghị về lối sống.
• Lưu kết quả theo thứ tự thời gian cùng các lần trước.

Một kết quả khám không kèm giải thích và không dẫn tới hành động nào thì giá trị rất hạn chế.

Những thay đổi lối sống có tác động thật

Đây mới là phần tạo khác biệt lớn nhất cho sức khoẻ lâu dài:

• Không hút thuốc.
• Hạn chế rượu bia.
• Vận động đều đặn.
• Ăn uống cân đối, nhiều rau quả.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Ngủ đủ.
• Giữ kết nối xã hội.
• Đeo dây an toàn, đội mũ bảo hiểm.

Không xét nghiệm nào thay thế được những việc này.

Đừng để khám định kỳ thay cho việc đi khám khi có triệu chứng

Nếu bạn có triệu chứng, hãy đi khám ngay chứ đừng đợi tới lịch khám định kỳ. Và một kết quả khám định kỳ bình thường cách đây vài tháng không có nghĩa là triệu chứng mới xuất hiện không đáng lo.

Tóm lại

Hãy xây dựng nội dung khám theo tuổi, tiền sử và yếu tố nguy cơ của bạn thay vì chọn gói nhiều mục nhất. Phần hỏi bệnh, khám lâm sàng, đo huyết áp và trao đổi về lối sống thường có giá trị hơn một danh sách xét nghiệm dài. Chuẩn bị tiền sử gia đình và danh sách thuốc trước khi đi, và đừng bỏ qua buổi nghe giải thích kết quả.

Câu hỏi thường gặp