Xét nghiệm khi bị sốt: bác sĩ đang tìm gì

Sốt là lý do đi khám phổ biến nhất. Nhiều người mong nhận được một xét nghiệm cho biết ngay mình bị gì, nhưng thực tế quá trình tiếp cận phức tạp hơn và thường diễn ra theo thời gian.

Sốt là dấu hiệu, không phải bệnh

Sốt là phản ứng của cơ thể trước nhiều tình huống khác nhau, phần lớn là nhiễm trùng nhưng cũng có những nguyên nhân khác. Vì vậy câu hỏi luôn là: sốt do đâu.

Bác sĩ dựa vào gì để quyết định

• Sốt bao lâu rồi, kiểu sốt thế nào.
• Các triệu chứng đi kèm và ở cơ quan nào.
• Tuổi và tình trạng sức khoẻ nền.
• Tiền sử đi lại gần đây.
• Tiếp xúc với người bệnh.
• Tình hình dịch bệnh tại địa phương.
• Khám lâm sàng.

Với nhiều trường hợp sốt ngắn ngày ở người khoẻ mạnh có triệu chứng rõ ràng, việc theo dõi là đủ và không cần xét nghiệm.

Khi nào thường được chỉ định xét nghiệm

• Sốt kéo dài quá số ngày nhất định.
• Sốt cao không rõ nguồn gốc.
• Có dấu hiệu nặng.
• Người có bệnh nền hoặc sức đề kháng kém.
• Trẻ rất nhỏ và người cao tuổi.
• Đang trong mùa dịch của một bệnh cụ thể.
• Vừa đi từ vùng có dịch tễ đặc biệt về.

Vì sao có khi phải làm lại sau một hai ngày

Nhiều chỉ số thay đổi theo diễn tiến của bệnh. Một lần đo ở ngày đầu có thể chưa phản ánh gì, trong khi so sánh giữa hai thời điểm lại cho thông tin quan trọng về hướng đi của bệnh.

Đây là lý do bác sĩ hẹn tái khám và yêu cầu làm lại, chứ không phải vì lần đầu làm sai.

Hãy quay lại đúng hẹn, đặc biệt trong những bệnh mà giai đoạn nguy hiểm không phải lúc sốt cao nhất.

Những dấu hiệu cần đi khám ngay

• Sốt kèm lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức.
• Cứng gáy, đau đầu dữ dội.
• Khó thở, thở nhanh.
• Đau ngực.
• Nôn nhiều, không uống được nước.
• Tiểu rất ít.
• Xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam.
• Đau bụng dữ dội.
• Co giật.
• Da tím tái hoặc nổi vân tím.
• Tay chân lạnh trong khi người nóng.

Với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người có bệnh nền, ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Đặc biệt lưu ý với trẻ nhỏ

• Trẻ rất nhỏ sốt cần được khám sớm, đừng tự theo dõi tại nhà.
• Trẻ bỏ bú, bỏ ăn, li bì hoặc quấy khóc khác thường.
• Trẻ tiểu ít, khóc không có nước mắt.
• Trẻ có phát ban.
• Trẻ co giật.

Về liều thuốc hạ sốt cho trẻ, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ và tuân thủ đúng. Đừng ước lượng theo cân nặng một cách áng chừng và đừng dùng đơn của trẻ khác.

Theo dõi tại nhà khi được bác sĩ cho phép

• Đo nhiệt độ đúng cách và ghi lại theo giờ.
• Uống đủ nước.
• Nghỉ ngơi, mặc thoáng.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu.
• Ghi lại các triệu chứng mới xuất hiện.
• Biết rõ những dấu hiệu nào thì phải đi khám ngay.

Hãy hỏi bác sĩ về danh sách dấu hiệu cần quay lại và ghi ra giấy dán ở nơi dễ thấy.

Về thuốc hạ sốt

Hãy dùng theo đúng chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Vài nguyên tắc an toàn:

• Không dùng nhiều loại thuốc chứa cùng hoạt chất cùng lúc.
• Đọc kỹ thành phần của thuốc cảm tổng hợp, vì chúng thường đã chứa thành phần hạ sốt.
• Giữ đúng khoảng cách giữa các liều.
• Báo cho bác sĩ nếu bạn có bệnh gan, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc khác.

Việc vô tình dùng chồng chéo các thuốc chứa cùng thành phần là sự cố có thật và có thể gây hại.

Đừng tự mua kháng sinh

Nhiều trường hợp sốt không do vi khuẩn, nên kháng sinh không giúp gì mà còn gây tác dụng phụ. Ngoài ra, việc đã dùng kháng sinh làm hỏng khả năng cấy khuẩn nếu sau đó cần xét nghiệm.

Nếu bạn đã lỡ tự mua uống, hãy nói thật với bác sĩ khi đi khám.

Những thông tin nên chuẩn bị khi đi khám

• Sốt bắt đầu khi nào, nhiệt độ cao nhất bao nhiêu.
• Bảng ghi nhiệt độ theo giờ nếu có.
• Các triệu chứng kèm theo và thứ tự xuất hiện.
• Đã uống thuốc gì, liều lượng, từ khi nào.
• Tiền sử đi lại và tiếp xúc.
• Bệnh nền và thuốc đang dùng thường xuyên.

Tóm lại

Không phải cứ sốt là cần xét nghiệm, và bác sĩ quyết định dựa trên triệu chứng, thời gian sốt và các yếu tố nguy cơ. Việc làm lại sau một hai ngày là để xem diễn tiến chứ không phải vì lần đầu sai. Hãy nắm rõ danh sách dấu hiệu cần đi khám ngay, dùng thuốc hạ sốt đúng cách và tránh dùng chồng chéo, và đừng tự mua kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp