Khi đợt điều trị kết thúc, nhiều người mong được trở lại cuộc sống bình thường và ngại quay lại bệnh viện. Nhưng giai đoạn theo dõi là một phần của quá trình chăm sóc, và nó có những mục tiêu rõ ràng.
Theo dõi nhằm ba mục đích
- Phát hiện sớm dấu hiệu tái phát, khi vẫn còn nhiều lựa chọn xử trí.
- Theo dõi các di chứng của điều trị, vốn có thể xuất hiện muộn.
- Chăm sóc sức khoẻ tổng thể, gồm cả sức khoẻ tinh thần và chất lượng sống.
Mục đích thứ hai và thứ ba thường bị xem nhẹ nhưng lại chiếm phần lớn nội dung các buổi tái khám sau này.
Lịch theo dõi được thiết kế riêng
Tần suất và nội dung khác nhau tuỳ loại bệnh, giai đoạn, phương pháp điều trị đã dùng, và thời gian đã trôi qua. Thường lịch dày hơn trong những năm đầu rồi thưa dần.
Hãy hỏi bác sĩ điều trị cho một bản lịch cụ thể và ghi lại: mỗi lần khám gồm những gì, cách nhau bao lâu, và làm ở đâu.
Những gì thường có trong một buổi tái khám
- Hỏi kỹ về triệu chứng và tình trạng chung.
- Khám lâm sàng.
- Một số xét nghiệm máu tuỳ trường hợp.
- Thăm dò hình ảnh theo lịch.
- Đánh giá tác dụng muộn của điều trị.
- Trao đổi về dinh dưỡng, vận động, và sức khoẻ tinh thần.
Phần hỏi bệnh quan trọng không kém xét nghiệm. Nhiều dấu hiệu quan trọng được phát hiện qua lời kể của người bệnh chứ không qua con số.
Chuẩn bị cho mỗi lần tái khám
- Ghi lại các triệu chứng mới hoặc thay đổi, kèm thời điểm xuất hiện.
- Ghi lại tác dụng phụ còn kéo dài.
- Mang theo danh sách thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.
- Mang theo kết quả mọi xét nghiệm và thăm dò đã làm.
- Viết ra các câu muốn hỏi.
- Cân nhắc nhờ người thân đi cùng.
Một quyển sổ theo dõi ghi những điều này theo thời gian là công cụ rất giá trị.
Những triệu chứng nên báo ngay, không chờ lịch hẹn
- Sụt cân không chủ ý.
- Đau mới xuất hiện và kéo dài.
- Khối hoặc hạch mới.
- Mệt mỏi tăng dần rõ rệt.
- Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Chảy máu bất thường.
- Ho kéo dài, khó thở.
- Thay đổi thói quen đi tiêu hoặc đi tiểu kéo dài.
- Đau đầu dai dẳng, thay đổi thị lực.
Đừng ngại làm phiền. Báo sớm luôn tốt hơn chờ tới lịch hẹn kế tiếp.
Về việc tự đi làm xét nghiệm giữa các lần hẹn
Nhiều người vì lo lắng mà tự đi làm thêm xét nghiệm giữa các lần tái khám. Việc này thường gây hại nhiều hơn lợi:
- Làm ở nơi khác thì kết quả khó so với các lần trước.
- Một dao động nhỏ dễ bị hiểu là dấu hiệu xấu.
- Tăng lo lắng mà không thêm thông tin có ích.
Nếu bạn lo lắng, hãy gọi cho bác sĩ điều trị và hỏi thay vì tự đi làm.
Làm ở cùng một nơi
Với các chỉ số cần theo dõi lâu dài, hãy làm ở cùng một phòng xét nghiệm. Các phòng khác nhau có thể dùng phương pháp và khoảng tham chiếu khác nhau, nên so số giữa hai nơi dễ dẫn tới kết luận sai.
Di chứng muộn của điều trị
Một số tác dụng của điều trị xuất hiện muộn, có khi nhiều tháng hoặc nhiều năm sau. Chúng có thể liên quan tới tim, phổi, xương, nội tiết, thần kinh, hoặc khả năng sinh sản tuỳ phương pháp đã dùng.
Hãy hỏi bác sĩ:
- Với phác đồ tôi đã dùng, cần theo dõi những gì về lâu dài.
- Có dấu hiệu nào tôi nên chú ý không.
- Có cần khám thêm chuyên khoa nào định kỳ không.
Sức khoẻ tinh thần sau điều trị
Giai đoạn sau điều trị thường khó hơn người ta tưởng. Khi lịch điều trị dày đặc kết thúc, nhiều người cảm thấy hụt hẫng và lo lắng về tái phát, nhất là trước mỗi lần tái khám.
Đây là phản ứng phổ biến. Vài điều giúp được:
- Nói với bác sĩ về nỗi lo này, đừng giấu.
- Kết nối với nhóm những người cùng hoàn cảnh.
- Giữ nếp sinh hoạt và quay lại các hoạt động yêu thích dần dần.
- Tìm hỗ trợ tâm lý nếu lo lắng ảnh hưởng nặng tới sinh hoạt.
Chăm sóc sức khoẻ tổng thể
Đừng quên những phần chăm sóc sức khoẻ thông thường: huyết áp, các bệnh mạn tính khác, tiêm phòng, răng miệng, và các sàng lọc phù hợp khác. Hãy hỏi bác sĩ về những điều này trong bối cảnh tiền sử của bạn.
Giữ một bộ hồ sơ tóm tắt
Hãy xin bác sĩ một bản tóm tắt: chẩn đoán, giai đoạn, các phương pháp đã điều trị, thuốc đã dùng, và kế hoạch theo dõi. Bản này rất hữu ích khi bạn khám ở nơi khác hoặc trong tình huống cấp cứu.
Hãy giữ một bản giấy và một bản chụp trong điện thoại.
Khi muốn dùng thêm sản phẩm bổ sung
Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào, kể cả thảo dược. Một số có thể tương tác với thuốc đang dùng hoặc ảnh hưởng tới việc theo dõi.
Và hãy cảnh giác với những lời hứa hẹn chữa khỏi hoặc ngăn tái phát bằng sản phẩm.
Tóm lại
Theo dõi sau điều trị nhằm phát hiện sớm tái phát, theo dõi di chứng muộn và chăm sóc sức khoẻ tổng thể. Hãy xin một bản lịch cụ thể và một bản tóm tắt hồ sơ, giữ sổ ghi triệu chứng, làm xét nghiệm ở cùng một nơi và đúng lịch, và báo ngay những triệu chứng mới thay vì chờ tới hẹn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải theo dõi sau khi đã điều trị xong?
Để phát hiện sớm dấu hiệu tái phát, theo dõi các di chứng của điều trị, và chăm sóc sức khoẻ tổng thể sau giai đoạn điều trị.
Lịch theo dõi thường gồm những gì?
Thường gồm khám lâm sàng, hỏi bệnh kỹ, một số xét nghiệm và thăm dò hình ảnh tuỳ trường hợp. Bác sĩ điều trị sẽ lập lịch cụ thể.
Có nên tự đi làm xét nghiệm giữa các lần hẹn không?
Nên hỏi bác sĩ trước. Làm ngoài lịch thường tạo ra con số khó diễn giải và tăng lo lắng không cần thiết.
Nên báo bác sĩ những triệu chứng nào?
Bất cứ triệu chứng mới, kéo dài hoặc thay đổi nào, đặc biệt là sụt cân, đau kéo dài, khối bất thường, hoặc mệt mỏi tăng dần.