Trong quá trình chẩn đoán, có một thời điểm mà bác sĩ nói cần lấy một mẩu mô để xem. Với nhiều người, đây là lúc lo lắng nhất. Hiểu vì sao bước này cần thiết giúp việc chờ đợi dễ hơn.
Vì sao máu và hình ảnh chưa đủ
Xét nghiệm máu cho biết những thay đổi chung trong cơ thể. Chụp chiếu cho thấy có một tổn thương, vị trí và kích thước của nó. Nhưng cả hai đều không nói được tổn thương đó gồm những tế bào gì.
Nhiều tổn thương lành tính và ác tính trông tương tự nhau trên hình ảnh. Việc phân biệt cần nhìn trực tiếp vào mô dưới kính hiển vi.
Đây là lý do sinh thiết được coi là bước xác định trong rất nhiều tình huống.
Sinh thiết không có nghĩa là đã có kết luận xấu
Đây là điều quan trọng nhất cần nhớ. Sinh thiết được làm chính vì chưa biết, và rất nhiều trường hợp kết quả là lành tính.
Bác sĩ chỉ định bước này để có câu trả lời chắc chắn, không phải vì đã chắc chắn về điều xấu.
Các cách lấy mẫu
Có nhiều kỹ thuật khác nhau tuỳ vị trí và tính chất tổn thương: lấy bằng kim qua da, lấy qua nội soi, hoặc lấy trong một cuộc phẫu thuật. Mức độ can thiệp và thời gian hồi phục khác nhau khá nhiều.
Hãy hỏi bác sĩ cụ thể về kỹ thuật sẽ dùng cho trường hợp của bạn.
Những câu nên hỏi trước khi làm
- Thủ thuật diễn ra thế nào, mất bao lâu.
- Có gây tê tại chỗ hay gây mê.
- Tôi có cảm thấy đau không, và sau đó thì sao.
- Cần nhịn ăn không, từ mấy giờ.
- Có cần ngưng thuốc nào không.
- Có cần người đưa về không.
- Rủi ro của thủ thuật này là gì.
- Bao lâu có kết quả và nhận ở đâu.
- Sau đó tôi cần kiêng gì, nghỉ bao lâu.
Về thuốc chống đông
Nếu bạn đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu, hãy báo cho bác sĩ ngay khi được hẹn làm thủ thuật. Đây là thông tin bắt buộc.
Việc có ngưng hay không, ngưng bao lâu, là quyết định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ngưng, vì điều đó có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Cũng hãy khai báo mọi thực phẩm chức năng, vì một số có thể ảnh hưởng tới đông máu.
Sau khi làm thủ thuật
- Làm theo hướng dẫn về chăm sóc vị trí lấy mẫu.
- Nghỉ ngơi theo dặn dò, tránh vận động mạnh trong thời gian được chỉ định.
- Theo dõi và báo ngay nếu có chảy máu nhiều, sưng đau tăng, sốt, hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
- Hỏi khi nào được dùng lại các thuốc đã tạm ngưng.
- Đi tái khám đúng hẹn.
Vì sao kết quả mất thời gian
Mẫu mô phải trải qua nhiều bước xử lý trước khi có thể xem dưới kính hiển vi, và trong một số trường hợp cần làm thêm các kỹ thuật chuyên sâu để xác định rõ hơn.
Vì vậy vài ngày chờ đợi không phải là dấu hiệu có điều gì bất thường. Nếu thời gian dài hơn dự kiến, thường là vì cần làm thêm kỹ thuật bổ sung, và đó là để có câu trả lời chính xác hơn.
Quãng thời gian chờ
Đây thường là phần khó nhất của cả quá trình. Vài điều giúp được:
- Hỏi rõ ngày dự kiến có kết quả và cách nhận.
- Đặt lịch hẹn nghe kết quả ngay từ đầu.
- Hạn chế tra cứu trên mạng.
- Nói với một người thân thay vì giữ một mình.
- Giữ nếp sinh hoạt bình thường.
- Nếu lo lắng ảnh hưởng nặng tới giấc ngủ, hãy nói với bác sĩ.
Khi nhận kết quả
- Hãy đi cùng người thân, vì khi căng thẳng rất khó nhớ thông tin.
- Ghi chép hoặc nhờ người đi cùng ghi.
- Hỏi lại nếu chưa hiểu, đừng gật cho qua.
- Hỏi về các bước tiếp theo và mốc thời gian.
- Xin bản sao kết quả để lưu.
Nếu kết quả là lành tính, hãy hỏi xem có cần theo dõi gì tiếp không, vì một số trường hợp vẫn cần kiểm tra lại theo lịch.
Về ý kiến thứ hai
Với những chẩn đoán lớn hoặc những quyết định điều trị quan trọng, việc hỏi ý kiến một chuyên gia khác là hợp lý và phổ biến. Bạn thường có thể mượn lại tiêu bản hoặc xin bản sao hồ sơ để mang đi.
Hãy hỏi cơ sở về thủ tục, và đừng ngại — đây là việc bình thường trong y khoa.
Giữ hồ sơ
Hãy giữ kết quả giải phẫu bệnh cùng với toàn bộ hồ sơ liên quan theo thứ tự thời gian. Đây là tài liệu quan trọng cho mọi bước điều trị và theo dõi về sau.
Tóm lại
Sinh thiết là bước xác định vì máu và hình ảnh chỉ gợi ý, còn việc nhìn vào mô mới cho câu trả lời chắc chắn. Được chỉ định sinh thiết không có nghĩa đã có kết luận xấu. Hãy hỏi rõ về quy trình, báo cho bác sĩ nếu đang dùng thuốc chống đông và đừng tự ngưng, và đi cùng người thân khi nghe kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần sinh thiết khi đã có xét nghiệm và chụp chiếu?
Vì máu và hình ảnh chỉ gợi ý, còn việc nhìn trực tiếp vào mô dưới kính hiển vi mới xác định được bản chất của tổn thương.
Sinh thiết có nghĩa là đã bị ung thư không?
Không. Sinh thiết được làm để xác định bản chất, và rất nhiều trường hợp kết quả là lành tính.
Cần chuẩn bị gì trước khi sinh thiết?
Hãy hỏi về việc nhịn ăn, về thuốc đang dùng đặc biệt là thuốc chống đông, và về việc có cần người đưa về không. Đừng tự ngưng thuốc.
Bao lâu thì có kết quả?
Tuỳ loại mẫu và kỹ thuật, thường vài ngày tới hơn một tuần. Hãy hỏi rõ mốc thời gian và cách nhận kết quả.