Đây là nhóm xét nghiệm có quy trình chặt chẽ nhất trong các xét nghiệm nội tiết thông thường. Người bệnh hay thấy phiền vì phải dậy sớm, phải làm nhiều lần, phải nằm viện trong một số trường hợp. Hiểu lý do giúp việc hợp tác dễ hơn.
Vì sao giờ lấy máu quan trọng tới vậy
Một số hormone của tuyến thượng thận thay đổi theo nhịp trong ngày: cao vào buổi sáng sớm và giảm dần về đêm. Biên độ thay đổi này rất lớn.
Hệ quả: một con số lấy vào buổi chiều có thể thấp hơn nhiều so với buổi sáng ở cùng một người khoẻ mạnh. Nếu không lấy đúng giờ quy định, kết quả không so được với khoảng tham chiếu và không diễn giải được.
Đây là lý do bạn được hẹn vào một khung giờ cụ thể và nên đến đúng giờ.
Những tình huống bác sĩ nghĩ tới nhóm này
- Mệt mỏi nặng kéo dài không giải thích được.
- Huyết áp cao khó kiểm soát dù đã dùng thuốc.
- Huyết áp thấp, chóng mặt khi đứng lên.
- Tăng cân nhanh với kiểu phân bố đặc biệt.
- Sụt cân, chán ăn, buồn nôn kéo dài.
- Yếu cơ.
- Thay đổi về da.
- Rối loạn điện giải phát hiện qua xét nghiệm.
- Theo dõi người dùng thuốc corticoid kéo dài.
Những biểu hiện này rất không đặc hiệu, nên việc đánh giá cần chuyên môn và thường qua nhiều bước.
Thuốc corticoid là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất
Đây là điều bắt buộc phải khai báo, và nhiều người khai thiếu vì không nghĩ tới tất cả các dạng:
- Thuốc uống.
- Thuốc bôi ngoài da.
- Thuốc xịt mũi, thuốc hít.
- Thuốc nhỏ mắt.
- Thuốc tiêm khớp.
- Một số sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa thành phần này mà không ghi trên nhãn.
Điểm cuối rất đáng lưu ý. Một số thuốc nam hoặc sản phẩm trôi nổi được quảng cáo giảm đau nhanh có thể chứa thành phần corticoid. Nếu bạn từng dùng những sản phẩm như vậy, hãy nói với bác sĩ.
Tuyệt đối không tự ngưng corticoid
Với người đã dùng corticoid kéo dài, việc ngưng đột ngột có thể gây tình trạng nguy hiểm. Mọi thay đổi về liều phải do bác sĩ hướng dẫn và thường cần giảm dần theo lộ trình.
Nếu bạn đang dùng thuốc này và sắp làm xét nghiệm, hãy hỏi bác sĩ về cách xử lý, đừng tự quyết.
Các nghiệm pháp động
Với nhóm hormone này, một lần đo đơn lẻ nhiều khi không đủ. Bác sĩ có thể chỉ định các nghiệm pháp: dùng một thuốc hoặc tạo một điều kiện nhất định rồi đo đáp ứng của cơ thể qua nhiều mốc thời gian.
Những nghiệm pháp này có quy trình riêng, có thể mất vài giờ hoặc cần theo dõi tại cơ sở y tế. Hãy hỏi rõ:
- Nghiệm pháp diễn ra thế nào, mất bao lâu.
- Cần chuẩn bị gì trước, có phải nhịn ăn không.
- Có cần người đưa về không.
- Có tác dụng phụ nào có thể gặp không.
- Dấu hiệu nào cần báo ngay trong lúc làm.
Những yếu tố khác ảnh hưởng tới kết quả
- Căng thẳng nặng, kể cả căng thẳng vì chính việc lấy máu.
- Thiếu ngủ, làm ca đêm.
- Đang ốm cấp tính hoặc vừa nằm viện.
- Thai kỳ.
- Thuốc tránh thai và một số thuốc khác.
- Rượu bia.
Điểm về làm ca đêm đáng chú ý: nhịp trong ngày của người làm ca đêm khác với người sinh hoạt bình thường, nên hãy nói rõ với bác sĩ về lịch làm việc của bạn.
Chuẩn bị thực tế
- Đến đúng khung giờ được hẹn.
- Ngủ đủ đêm trước nếu có thể.
- Đến sớm và ngồi nghỉ một lát trước khi lấy máu.
- Mang danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng.
- Báo nếu bạn đang ốm hoặc vừa qua một giai đoạn căng thẳng lớn.
- Hỏi trước về việc có được ăn uống gì không.
Việc ngồi nghỉ trước khi lấy máu nghe nhỏ nhưng có ý nghĩa, vì căng thẳng cấp có thể ảnh hưởng tới một số chỉ số.
Khi kết quả bất thường
Với nhóm này, một kết quả bất thường thường dẫn tới thêm các bước xác nhận chứ không dẫn ngay tới chẩn đoán. Đây là quy trình bình thường, vì các yếu tố gây nhiễu rất nhiều.
Hãy hỏi bác sĩ về kế hoạch tiếp theo và mốc thời gian, và làm đúng các bước được hướng dẫn.
Nếu bạn đang được điều trị
- Dùng thuốc đúng liều và đúng giờ được dặn.
- Không tự ngưng hay đổi liều.
- Hỏi bác sĩ về cách xử lý khi bị ốm hoặc phải phẫu thuật, vì nhu cầu có thể thay đổi.
- Mang theo thông tin về thuốc đang dùng.
- Đi tái khám và xét nghiệm đúng lịch.
Điểm về cách xử lý khi ốm rất quan trọng với nhóm bệnh này. Hãy hỏi bác sĩ cụ thể và ghi lại hướng dẫn.
Tóm lại
Nhóm xét nghiệm này có yêu cầu nghiêm ngặt về giờ lấy máu vì hormone thay đổi mạnh theo nhịp trong ngày. Hãy đến đúng hẹn, khai báo đầy đủ mọi dạng thuốc corticoid kể cả thuốc bôi và thuốc xịt, và tuyệt đối không tự ngưng. Một kết quả bất thường thường cần thêm các bước xác nhận, đó là quy trình bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải lấy máu vào buổi sáng sớm?
Vì một số hormone của tuyến này thay đổi theo nhịp trong ngày, cao nhất vào buổi sáng và giảm dần. Lấy sai giờ thì kết quả không diễn giải được.
Đang dùng thuốc corticoid có ảnh hưởng không?
Có, ảnh hưởng rõ rệt. Hãy khai báo đầy đủ mọi dạng, kể cả thuốc bôi, thuốc xịt và thuốc tiêm khớp, nhưng đừng tự ngưng.
Nghiệm pháp động là gì?
Là các thử nghiệm dùng thuốc hoặc điều kiện nhất định rồi đo đáp ứng của cơ thể, nhằm đánh giá chức năng chính xác hơn một lần đo đơn lẻ.
Vì sao tuyệt đối không tự ngưng thuốc corticoid?
Vì ngưng đột ngột sau khi dùng kéo dài có thể gây tình trạng nguy hiểm. Mọi thay đổi phải do bác sĩ hướng dẫn.