Trong thai kỳ, số lượng xét nghiệm nhiều hơn hẳn so với bình thường, và nhiều thai phụ làm theo chỉ định mà không rõ từng nhóm nhằm mục đích gì. Hiểu được bức tranh chung giúp bạn hỏi đúng câu và chuẩn bị đúng cách.
Bài này nói về cách tiếp cận chung. Lịch cụ thể và các chỉ định phải theo hướng dẫn của bác sĩ đang theo dõi thai kỳ của bạn.
Ba nhóm mục đích chính
- Đánh giá sức khoẻ của mẹ. Phát hiện thiếu máu, các bệnh nền, tình trạng miễn dịch, và những vấn đề có thể ảnh hưởng tới thai kỳ.
- Sàng lọc cho thai. Ước tính nguy cơ một số tình trạng, để quyết định có cần thăm dò thêm hay không.
- Theo dõi diễn tiến. Phát hiện sớm các biến chứng có thể xuất hiện trong quá trình mang thai.
Hiểu xét nghiệm mình đang làm thuộc nhóm nào giúp bạn đọc kết quả với tâm thế đúng.
Sàng lọc không phải chẩn đoán
Đây là điểm gây hiểu nhầm và lo lắng nhiều nhất. Xét nghiệm sàng lọc không nói rằng thai có hay không có vấn đề. Nó ước tính mức nguy cơ để giúp quyết định bước tiếp theo.
Một kết quả sàng lọc cho thấy nguy cơ cao hơn ngưỡng không có nghĩa là đã có vấn đề. Đa số trường hợp sau đó được thăm dò thêm và kết quả bình thường.
Ngược lại, kết quả sàng lọc nguy cơ thấp cũng không loại trừ hoàn toàn.
Trước khi làm bất kỳ xét nghiệm sàng lọc nào, hãy hỏi bác sĩ: nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao thì bước tiếp theo là gì. Biết trước điều này giúp bạn chuẩn bị tâm lý tốt hơn nhiều.
Vì sao có khoảng tuổi thai nhất định
Một số xét nghiệm chỉ có giá trị khi làm trong một khoảng tuổi thai cụ thể, vì các chỉ số được so với chuẩn của chính giai đoạn đó. Làm quá sớm hoặc quá muộn thì kết quả không diễn giải được.
Đây là lý do việc đi khám đúng hẹn quan trọng, và cũng là lý do bạn nên báo sớm nếu lỡ một mốc.
Những gì nên chuẩn bị
- Ghi nhớ hoặc ghi lại ngày đầu của kỳ kinh cuối.
- Mang theo mọi kết quả xét nghiệm và siêu âm đã có.
- Danh sách thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.
- Thông tin về các lần mang thai trước.
- Tiền sử bệnh của bản thân và của gia đình hai bên.
- Danh sách câu hỏi muốn hỏi.
Thông tin về tiền sử gia đình hai bên quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Hãy hỏi người thân trước khi đi khám nếu bạn chưa rõ.
Về thuốc và thực phẩm chức năng
Hãy khai báo đầy đủ mọi thứ bạn đang uống, kể cả vitamin và các sản phẩm được coi là lành. Và hãy hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu dùng bất cứ thứ gì mới trong thai kỳ.
Đừng tự ngưng thuốc điều trị bệnh nền khi biết mình có thai — hãy liên hệ bác sĩ ngay để được hướng dẫn, vì việc ngưng đột ngột một số thuốc có thể nguy hiểm hơn.
Theo dõi các biến chứng của thai kỳ
Trong suốt thai kỳ, bác sĩ theo dõi một số vấn đề có thể xuất hiện, trong đó có tình trạng đường huyết và tình trạng huyết áp kèm theo các dấu hiệu liên quan.
Hãy làm đúng các xét nghiệm được chỉ định và đúng lịch, kể cả khi bạn cảm thấy hoàn toàn khoẻ mạnh. Nhiều biến chứng ở giai đoạn sớm không có triệu chứng.
Những dấu hiệu cần đi khám ngay
- Ra máu âm đạo.
- Đau bụng dữ dội.
- Ra nước ối.
- Đau đầu nhiều, nhìn mờ, đau vùng thượng vị.
- Phù nhiều và nhanh ở mặt và tay.
- Sốt.
- Nôn nhiều không ăn uống được.
- Thai cử động ít hơn hẳn so với bình thường.
Đừng chờ tới lịch khám tiếp theo khi có những dấu hiệu này.
Khi kết quả có điều bất thường
Hãy hỏi bác sĩ những câu cụ thể:
- Kết quả này nghĩa là gì trong trường hợp của tôi.
- Đây là sàng lọc hay chẩn đoán.
- Bước tiếp theo là gì, có bắt buộc không.
- Nếu làm thêm thì có rủi ro gì không.
- Tôi có bao nhiêu thời gian để quyết định.
- Có ai tư vấn thêm cho chúng tôi không.
Hãy đi cùng người thân trong những buổi khám như vậy, vì khi lo lắng thì rất khó nhớ hết thông tin.
Hạn chế tra cứu trên mạng
Đây là giai đoạn mà việc tra cứu gây hại nhiều nhất, vì nội dung về các tình huống xấu luôn nổi bật hơn, và mỗi thai kỳ có bối cảnh riêng.
Hãy hỏi bác sĩ thay vì hỏi các nhóm chia sẻ kinh nghiệm, và tránh so sánh kết quả của mình với người khác.
Giữ hồ sơ thai kỳ
Hãy giữ tất cả kết quả theo thứ tự thời gian trong một tập và mang theo mỗi lần khám. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn chuyển nơi khám hoặc nếu phải nhập viện cấp.
Nên có bản chụp lưu trong điện thoại của cả hai vợ chồng.
Sau sinh
Một số vấn đề phát hiện trong thai kỳ cần được theo dõi tiếp sau sinh. Hãy hỏi bác sĩ về lịch kiểm tra lại và đừng bỏ qua, vì giai đoạn sau sinh bận rộn khiến nhiều người quên.
Tóm lại
Các xét nghiệm trong thai kỳ phục vụ ba mục đích: đánh giá sức khoẻ mẹ, sàng lọc cho thai, và theo dõi biến chứng. Sàng lọc chỉ ước tính nguy cơ chứ không phải chẩn đoán — hãy hỏi trước về bước tiếp theo nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao. Đi khám đúng lịch vì nhiều xét nghiệm có khoảng tuổi thai nhất định, khai báo đầy đủ thuốc, và hạn chế tra cứu trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mỗi mốc lại có nhóm xét nghiệm khác nhau?
Vì mỗi giai đoạn thai kỳ có những vấn đề cần theo dõi khác nhau, và một số xét nghiệm chỉ có giá trị trong khoảng tuổi thai nhất định.
Xét nghiệm sàng lọc khác xét nghiệm chẩn đoán thế nào?
Sàng lọc ước tính mức nguy cơ, còn chẩn đoán mới xác định. Kết quả sàng lọc nguy cơ cao không có nghĩa là đã có vấn đề.
Có bắt buộc làm hết mọi xét nghiệm không?
Hãy trao đổi với bác sĩ về mục đích từng nhóm và quyết định sau khi hiểu rõ. Một số là thường quy, một số tuỳ tình huống cụ thể.
Bỏ lỡ một mốc xét nghiệm thì sao?
Hãy báo cho bác sĩ sớm. Một số xét nghiệm có khoảng tuổi thai nhất định, nên có thể cần điều chỉnh kế hoạch.