Xét nghiệm tuyến giáp: vì sao thời điểm lấy máu quan trọng

Đây là nhóm xét nghiệm nội tiết được làm nhiều nhất, và cũng là nhóm mà điều kiện lấy mẫu ảnh hưởng nhiều tới kết quả. Nhiều người làm xét nghiệm rồi lo lắng vì một con số lệch, trong khi nguyên nhân chỉ là uống thuốc ngay trước khi lấy máu.

Bài này nói về cách làm cho đúng. Việc diễn giải kết quả thuộc về bác sĩ.

Tuyến giáp làm gì

Tuyến giáp sản xuất hormone tham gia điều hoà chuyển hoá của cơ thể. Khi hoạt động quá mức hoặc kém đi, ảnh hưởng lan ra nhiều hệ thống: tim mạch, tiêu hoá, thần kinh, sinh sản, và cả tâm trạng.

Đây là lý do triệu chứng của rối loạn tuyến giáp rất đa dạng và dễ bị nhầm với nhiều tình trạng khác.

Những triệu chứng khiến bác sĩ nghĩ tới tuyến giáp

Khi hoạt động kém đi, người bệnh có thể thấy:

• Mệt mỏi, uể oải kéo dài.
• Tăng cân dù ăn không nhiều hơn.
• Sợ lạnh.
• Da khô, tóc rụng.
• Táo bón.
• Chậm chạp, khó tập trung, hay quên.
• Rối loạn kinh nguyệt.

Khi hoạt động quá mức, có thể thấy:

• Sụt cân dù ăn nhiều.
• Tim đập nhanh, hồi hộp.
• Sợ nóng, ra mồ hôi nhiều.
• Run tay.
• Bồn chồn, lo âu, khó ngủ.
• Đi ngoài nhiều lần.
• Thay đổi ở mắt.

Những triệu chứng này rất không đặc hiệu. Đó là lý do cần xét nghiệm để xác định thay vì đoán.

Những yếu tố ảnh hưởng tới kết quả

• Thời điểm lấy máu trong ngày.
• Đã uống thuốc tuyến giáp hay chưa vào ngày lấy máu.
• Một số thuốc khác đang dùng.
• Một số thành phần trong thực phẩm chức năng.
• Đang ốm cấp tính hoặc vừa nằm viện.
• Thai kỳ.
• Căng thẳng nặng, thiếu ngủ.

Điểm về thực phẩm chức năng đáng chú ý. Một số thành phần bổ sung phổ biến có thể ảnh hưởng tới kết quả một số xét nghiệm theo hướng làm chúng cao hơn hoặc thấp hơn thực tế. Hãy khai báo đầy đủ mọi thứ bạn uống và hỏi bác sĩ xem có cần tạm ngưng trước khi làm không.

Về việc uống thuốc tuyến giáp vào ngày xét nghiệm

Đây là câu hỏi rất thường gặp và câu trả lời phụ thuộc vào mục đích xét nghiệm. Có trường hợp bác sĩ muốn bạn uống bình thường, có trường hợp muốn lấy máu trước khi uống liều trong ngày.

Hãy hỏi bác sĩ kê đơn trước khi đi làm, và tuyệt đối không tự ngưng thuốc.

Giữ điều kiện giống nhau qua các lần

Với người đang theo dõi điều trị, việc so sánh giữa các lần chỉ có ý nghĩa khi điều kiện tương đương. Hãy cố gắng:

• Lấy máu vào cùng khung giờ.
• Giữ cùng thói quen uống thuốc so với giờ lấy máu.
• Làm ở cùng một phòng xét nghiệm.
• Giữ lại tất cả kết quả cũ.

Các phòng xét nghiệm có thể dùng phương pháp và khoảng tham chiếu khác nhau, nên so số giữa hai nơi dễ gây hiểu nhầm.

Kết quả lệch nhẹ

Rất thường gặp và không tự nó là chẩn đoán. Bác sĩ sẽ cân nhắc cùng với triệu chứng, khám lâm sàng, và có thể yêu cầu làm lại sau một khoảng thời gian.

Đặc biệt với người vừa ốm hoặc vừa qua một giai đoạn căng thẳng, kết quả có thể không phản ánh tình trạng nền. Hãy báo cho bác sĩ về những yếu tố này.

Thai kỳ

Nhu cầu và các chỉ số tuyến giáp thay đổi trong thai kỳ, và khoảng tham chiếu cũng khác. Nếu bạn đang mang thai hoặc dự định có thai, hãy nói rõ với bác sĩ, vì việc theo dõi và xử trí có những điểm riêng.

Đừng tự điều chỉnh thuốc trong thai kỳ với bất kỳ lý do gì.

Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị

• Uống đúng theo chỉ định về liều và thời điểm.
• Hỏi dược sĩ về cách uống, vì một số thuốc có yêu cầu về khoảng cách với bữa ăn và với thuốc khác.
• Không tự tăng giảm hay ngưng, kể cả khi thấy khoẻ.
• Đi xét nghiệm theo dõi đúng lịch.
• Báo cho bác sĩ nếu có triệu chứng mới.
• Hỏi trước khi dùng thêm thuốc hay thực phẩm chức năng nào.

Điểm áp chót quan trọng vì một số chất bổ sung có thể ảnh hưởng tới hấp thu thuốc nếu uống gần nhau.

Khi phát hiện có nhân ở tuyến giáp

Nhiều người phát hiện tình cờ qua siêu âm. Đa số các nhân là lành tính, nhưng việc đánh giá cần chuyên môn. Bác sĩ sẽ cân nhắc kích thước, đặc điểm trên siêu âm, kết quả xét nghiệm hormone, và có thể chỉ định thêm thăm dò.

Hãy làm theo hướng dẫn về lịch theo dõi và đừng tự tìm cách làm nhỏ nhân bằng các sản phẩm được quảng cáo.

Cẩn thận với các sản phẩm bổ sung

Có nhiều sản phẩm được quảng cáo hỗ trợ tuyến giáp. Một số chứa các thành phần có thể ảnh hưởng tới hoạt động của tuyến giáp hoặc tới kết quả xét nghiệm. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì.

Điều này đúng cả với các sản phẩm được giới thiệu là hoàn toàn tự nhiên.

Những gì nên chuẩn bị khi đi khám

• Danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng.
• Kết quả xét nghiệm và siêu âm các lần trước.
• Ghi chép các triệu chứng và thời điểm xuất hiện.
• Thông tin về tiền sử gia đình có bệnh tuyến giáp không.
• Thông tin về thai kỳ nếu có liên quan.

Tóm lại

Nhóm chỉ số tuyến giáp nhạy với thời điểm lấy máu, với thuốc và với một số thành phần bổ sung, nên hãy hỏi bác sĩ về việc uống thuốc vào ngày xét nghiệm và khai báo đầy đủ mọi thứ bạn đang dùng. Giữ điều kiện giống nhau qua các lần và làm ở cùng một nơi. Kết quả lệch nhẹ thường cần xác nhận lại, và việc diễn giải phải kèm triệu chứng.

Câu hỏi thường gặp