Xét nghiệm chức năng thận: vì sao cần theo dõi định kỳ

Thận là cơ quan có khả năng bù trừ rất lớn. Điều này nghe là tin tốt, nhưng nó cũng có mặt trái: chức năng có thể suy giảm đáng kể trong nhiều năm mà người bệnh không cảm thấy gì.

Đó là lý do xét nghiệm định kỳ quan trọng với những người thuộc nhóm nguy cơ, và cũng là lý do không nên chờ tới khi có triệu chứng.

Thận làm những việc gì

• Lọc chất thải và nước dư khỏi máu.
• Cân bằng nước và các chất điện giải.
• Tham gia điều hoà huyết áp.
• Tham gia vào quá trình tạo hồng cầu.
• Tham gia chuyển hoá liên quan tới xương.

Vì thận tham gia nhiều việc như vậy, khi chức năng giảm thì ảnh hưởng lan ra nhiều hệ thống khác.

Các xét nghiệm thường dùng

Việc đánh giá chức năng thận thường kết hợp cả xét nghiệm máu lẫn xét nghiệm nước tiểu. Xét nghiệm máu cho biết khả năng lọc, còn xét nghiệm nước tiểu cho biết có rò rỉ những chất lẽ ra phải được giữ lại hay không.

Hai nhóm này bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau. Đây là lý do bác sĩ thường chỉ định cả hai.

Ai nên theo dõi định kỳ

• Người có tiểu đường.
• Người có huyết áp cao.
• Người có bệnh tim mạch.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận.
• Người dùng lâu dài một số loại thuốc.
• Người có tiền sử sỏi thận hoặc nhiễm trùng tiết niệu tái đi tái lại.
• Người lớn tuổi.
• Người thừa cân.

Hai nhóm đầu là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn tới bệnh thận mạn. Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy hỏi bác sĩ về lịch theo dõi phù hợp và làm đúng lịch.

Những gì ảnh hưởng tới kết quả

• Tình trạng đủ nước hay thiếu nước.
• Khối lượng cơ và mức độ vận động.
• Chế độ ăn trong những ngày trước.
• Một số thuốc và thực phẩm chức năng.
• Đang có nhiễm trùng hoặc sốt.
• Tuổi và giới.

Điểm về khối lượng cơ đáng chú ý: một số chỉ số phụ thuộc vào khối cơ, nên cách diễn giải ở người rất gầy hoặc rất cơ bắp có thể khác. Đây là một lý do nữa để bác sĩ đọc chứ không tự so với khoảng tham chiếu.

Uống nước trước khi xét nghiệm

Thiếu nước có thể làm một số chỉ số thay đổi. Hãy uống nước bình thường trước khi làm xét nghiệm, trừ khi được dặn khác.

Ngược lại, đừng uống thật nhiều nước ngay trước khi lấy mẫu với ý định làm đẹp kết quả — điều đó không giúp gì và có thể làm sai lệch.

Về thuốc

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng tới thận, trong đó có cả những thuốc mua không cần đơn mà nhiều người dùng thường xuyên. Nguyên tắc an toàn:

• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc mới.
• Nói rõ nếu bạn đã có vấn đề về thận.
• Không tự dùng dài ngày các thuốc giảm đau.
• Không tự ngưng thuốc đang được kê để bảo vệ thận.
• Báo cho mọi bác sĩ về tình trạng thận của bạn.

Điểm cuối rất quan trọng, vì nhiều thuốc cần điều chỉnh cách dùng ở người có chức năng thận giảm.

Cẩn thận với thuốc nam và thực phẩm chức năng

Một số sản phẩm được quảng cáo là bổ thận hoặc mát gan thận có thể ảnh hưởng tới thận. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì, kể cả khi được người quen giới thiệu.

Đặc biệt với người đã có bệnh thận, việc này cần thận trọng hơn nữa.

Những triệu chứng nên đi khám

• Phù mặt, phù chân, nhất là buổi sáng.
• Nước tiểu có bọt nhiều, đổi màu, hoặc có máu.
• Đi tiểu đêm nhiều hơn trước.
• Lượng nước tiểu thay đổi rõ rệt.
• Mệt mỏi, chán ăn kéo dài.
• Buồn nôn, ngứa da.
• Huyết áp tăng khó kiểm soát.
• Đau vùng thắt lưng.

Nhưng cũng cần nhớ: giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. Đó là lý do xét nghiệm định kỳ quan trọng hơn việc chờ dấu hiệu.

Khi kết quả bất thường

Đừng hoảng và cũng đừng bỏ qua. Bác sĩ thường sẽ:

• Hỏi kỹ về triệu chứng, thuốc, và tiền sử.
• Yêu cầu làm lại sau một khoảng thời gian để xác nhận.
• Chỉ định thêm xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm.
• Đánh giá và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.
• Chuyển chuyên khoa nếu cần.

Một kết quả bất thường đơn lẻ có thể do nhiều nguyên nhân tạm thời, nên việc xác nhận lại là bước bình thường.

Những việc bảo vệ thận

• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có tiểu đường.
• Kiểm soát huyết áp.
• Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế muối.
• Không tự dùng thuốc giảm đau dài ngày.
• Không hút thuốc.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Đi khám định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ.

Với người đã có bệnh thận, chế độ ăn và lượng nước cần theo chỉ định riêng của bác sĩ, không áp dụng lời khuyên chung.

Tóm lại

Thận có thể suy giảm âm thầm trong nhiều năm, nên với nhóm nguy cơ thì xét nghiệm định kỳ quan trọng hơn việc chờ triệu chứng. Việc đánh giá thường cần cả xét nghiệm máu lẫn nước tiểu. Hãy báo cho mọi bác sĩ về tình trạng thận của bạn, hỏi trước khi dùng thuốc mới, và cẩn thận với các sản phẩm được quảng cáo là bổ thận.

Câu hỏi thường gặp