Đường huyết là chỉ số được nhắc tới nhiều nhất trong các bệnh chuyển hoá, và cũng là chỉ số có nhiều cách đo nhất. Người bệnh hay nhầm lẫn giữa các cách, dẫn tới so sánh những con số không so được với nhau.
Các cách đo phổ biến
Đo lúc đói. Lấy máu sau một khoảng thời gian nhịn ăn nhất định. Cho biết mức đường trong máu ở trạng thái nền.
Đo bất kỳ. Lấy máu vào bất cứ lúc nào, không phụ thuộc bữa ăn. Thường dùng trong tình huống cấp hoặc khi có triệu chứng rõ.
Nghiệm pháp dung nạp. Đo trước và sau khi uống một lượng đường xác định. Cho biết cơ thể xử lý đường thế nào sau khi nạp vào.
Chỉ số phản ánh mức trung bình dài hạn. Cho biết mức đường trung bình trong khoảng thời gian vài tháng trước đó, không phụ thuộc vào bữa ăn gần nhất.
Mỗi cách trả lời một câu hỏi khác nhau, nên không thể lấy con số của cách này so với con số của cách kia.
Vì sao chỉ số trung bình dài hạn hữu ích
Đường huyết dao động liên tục theo bữa ăn, vận động, giấc ngủ và căng thẳng. Một lần đo chỉ là một lát cắt.
Chỉ số phản ánh trung bình dài hạn khắc phục điều này, nên nó được dùng nhiều trong theo dõi điều trị. Nhưng nó cũng có giới hạn: một số tình trạng về hồng cầu có thể làm kết quả không phản ánh đúng, nên bác sĩ cần biết tiền sử của bạn.
Một lần đo cao không phải là chẩn đoán
Việc chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể và thường cần xác nhận bằng lần đo khác hoặc bằng cách đo khác. Nhiều yếu tố tạm thời có thể làm đường huyết tăng:
- Đang bị nhiễm trùng hoặc bệnh cấp tính.
- Căng thẳng nặng.
- Vừa dùng một số loại thuốc.
- Nhịn ăn không đủ thời gian trước khi đo.
- Vừa truyền dịch có đường.
Vì vậy hãy đưa kết quả cho bác sĩ thay vì tự kết luận, và làm lại nếu được yêu cầu.
Chuẩn bị trước khi đo
- Hỏi rõ thời gian nhịn ăn và những gì được uống.
- Không uống nước ngọt, nước trái cây, cà phê sữa trong thời gian nhịn.
- Tránh vận động rất nặng trước đó.
- Không tự ngưng thuốc đang dùng.
- Báo nếu bạn đang ốm hoặc vừa khỏi bệnh.
Với nghiệm pháp dung nạp, hãy hỏi kỹ về yêu cầu chuẩn bị vì nghiệm pháp này có quy trình riêng và mất nhiều thời gian hơn.
Ai nên kiểm tra định kỳ
- Người thừa cân hoặc béo phì.
- Người có tiền sử gia đình mắc tiểu đường.
- Người có huyết áp cao hoặc rối loạn mỡ máu.
- Phụ nữ từng có tiểu đường thai kỳ.
- Người ít vận động.
- Người lớn tuổi.
Hãy hỏi bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp với bạn. Phát hiện sớm giai đoạn tiền tiểu đường có ý nghĩa, vì đây là giai đoạn can thiệp lối sống hiệu quả nhất.
Những triệu chứng nên đi khám
- Khát nhiều, uống nhiều.
- Đi tiểu nhiều, nhất là ban đêm.
- Sụt cân không chủ ý.
- Mệt mỏi kéo dài.
- Nhìn mờ.
- Vết thương lâu lành.
- Nhiễm trùng da hoặc nấm tái đi tái lại.
- Tê bì tay chân.
Nhưng cũng cần nhớ rằng giai đoạn sớm thường không có triệu chứng, nên kiểm tra định kỳ vẫn quan trọng.
Máy đo tại nhà
Với người đã được chẩn đoán và đang điều trị, máy đo tại nhà là công cụ theo dõi hữu ích. Nhưng cần hiểu đúng vai trò của nó:
- Dùng để theo dõi hằng ngày, không dùng để chẩn đoán.
- Kết quả có thể khác với xét nghiệm tại phòng xét nghiệm, đây là điều bình thường.
- Cần được hướng dẫn cách dùng đúng.
- Que thử phải còn hạn và được bảo quản đúng.
- Tay phải sạch và khô khi đo.
- Nên ghi lại kết quả kèm giờ đo và bữa ăn.
Hãy hỏi bác sĩ về thời điểm nên đo và tần suất phù hợp với phác đồ của bạn.
Ghi sổ theo dõi
Một quyển sổ ghi kết quả đo, giờ đo, bữa ăn, vận động và thuốc đã dùng là công cụ rất giá trị khi đi khám. Nó giúp bác sĩ thấy được quy luật mà một con số đơn lẻ không thể hiện.
Hãy mang sổ theo mỗi lần tái khám.
Những sai lầm thường gặp
- Kiêng khem gắt vài ngày trước khi xét nghiệm để có kết quả đẹp.
- Tự ngưng thuốc trước khi đo.
- So kết quả máy tại nhà với kết quả phòng xét nghiệm rồi kết luận máy hỏng.
- Tự điều chỉnh liều thuốc theo kết quả đo.
- Dùng các sản phẩm được quảng cáo là hạ đường huyết thay cho thuốc.
Hai điểm cuối đặc biệt nguy hiểm. Mọi thay đổi về thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Về các sản phẩm quảng cáo
Có nhiều sản phẩm được quảng cáo giúp ổn định đường huyết hoặc chữa khỏi tiểu đường. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì, và tuyệt đối không bỏ thuốc đang điều trị để theo các sản phẩm đó.
Việc bỏ điều trị là nguyên nhân của nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Tóm lại
Các cách đo đường huyết trả lời những câu hỏi khác nhau nên không so trực tiếp được với nhau. Một lần đo cao không phải là chẩn đoán — hãy đưa kết quả cho bác sĩ và làm lại nếu được yêu cầu. Máy đo tại nhà dùng để theo dõi chứ không để chẩn đoán, và mọi thay đổi về thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có nhiều cách đo đường huyết?
Vì mỗi cách cho một loại thông tin khác nhau: mức tại một thời điểm, khả năng xử lý đường sau khi nạp, hay mức trung bình trong một khoảng thời gian dài.
Một lần đo cao có phải là tiểu đường không?
Không. Chẩn đoán cần được bác sĩ đưa ra dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể và thường cần xác nhận, không dựa vào một lần đo đơn lẻ.
Máy đo tại nhà có thay được xét nghiệm không?
Không. Máy đo tại nhà dùng để theo dõi hằng ngày, còn chẩn đoán và đánh giá phải dựa trên xét nghiệm tại cơ sở y tế.
Cần chuẩn bị gì trước khi đo đường huyết lúc đói?
Hãy hỏi nơi chỉ định về thời gian nhịn ăn và những gì được uống. Không tự ngưng thuốc đang dùng.