Mỡ máu: đọc kết quả thế nào cho đúng

Đây là nhóm xét nghiệm gần như luôn có trong khám sức khoẻ định kỳ. Người bệnh thường nhìn vào con số cholesterol toàn phần rồi tự kết luận, trong khi cách đọc đúng phức tạp hơn nhiều.

Bộ mỡ máu gồm những gì

Phiếu kết quả thường có:

• Cholesterol toàn phần.
• Hai nhóm lipoprotein mang cholesterol, một nhóm liên quan tới việc vận chuyển tới mô và một nhóm liên quan tới việc đưa trở lại gan.
• Triglyceride.

Điểm quan trọng: các chỉ số này phải được đọc cùng nhau. Cholesterol toàn phần đứng một mình nói được rất ít, vì nó là tổng của nhiều thành phần có ý nghĩa khác nhau.

Vì sao không có một ngưỡng chung cho mọi người

Mức nào là đáng quan tâm phụ thuộc vào tổng thể nguy cơ tim mạch của từng người, không chỉ vào con số. Bác sĩ cân nhắc cùng lúc nhiều yếu tố:

• Tuổi và giới.
• Huyết áp.
• Có tiểu đường hay không.
• Hút thuốc hay không.
• Tiền sử gia đình về bệnh tim mạch sớm.
• Cân nặng và mức vận động.
• Đã từng có biến cố tim mạch chưa.

Hai người có cùng con số nhưng khác nhau ở những yếu tố trên có thể nhận được hai lời khuyên hoàn toàn khác nhau. Đây là lý do việc so kết quả với người quen là vô nghĩa.

Chuẩn bị trước khi làm

• Hỏi nơi chỉ định về việc có cần nhịn ăn không và bao lâu.
• Không uống rượu bia trong những ngày trước.
• Giữ chế độ ăn như thường ngày, đừng kiêng khem bất thường ngay trước khi làm.
• Tránh vận động rất nặng ngay trước đó.
• Báo cho bác sĩ mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.

Điểm thứ ba đáng lưu ý. Nhiều người ăn kiêng gắt vài ngày trước khi xét nghiệm để có kết quả đẹp. Việc này chỉ tạo ra một bức tranh sai và khiến bác sĩ đánh giá không đúng tình trạng thật.

Những gì làm chỉ số thay đổi tạm thời

• Bệnh cấp tính, nhiễm trùng.
• Vừa phẫu thuật hoặc vừa qua biến cố tim mạch.
• Thai kỳ.
• Sụt cân nhanh.
• Một số thuốc.
• Rượu bia, đặc biệt ảnh hưởng tới triglyceride.

Nếu bạn vừa trải qua một trong những tình huống này, hãy nói với bác sĩ, vì có thể nên dời lịch xét nghiệm.

Khi kết quả không như mong muốn

Bác sĩ thường đánh giá tổng thể nguy cơ rồi mới đưa ra hướng xử lý, có thể gồm:

• Thay đổi chế độ ăn và mức vận động, rồi kiểm tra lại sau một khoảng thời gian.
• Kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác như huyết áp, đường huyết, cân nặng, hút thuốc.
• Cân nhắc điều trị bằng thuốc tuỳ mức nguy cơ.
• Tìm các nguyên nhân thứ phát nếu nghi ngờ.

Hãy hỏi rõ kế hoạch: cần làm gì, kiểm tra lại khi nào, và mục tiêu là gì.

Những thay đổi lối sống có tác động thật

• Vận động đều đặn.
• Giảm cân nếu thừa cân.
• Hạn chế đồ chiên rán, mỡ động vật, thực phẩm chế biến sẵn.
• Tăng rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá.
• Hạn chế đường và đồ uống ngọt, đặc biệt nếu triglyceride cao.
• Hạn chế rượu bia.
• Bỏ thuốc lá.

Với người có bệnh nền, chế độ ăn cụ thể nên được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn thay vì áp dụng lời khuyên chung.

Nếu bác sĩ kê thuốc

• Dùng đúng chỉ định, không tự tăng giảm.
• Không tự ngưng khi thấy chỉ số về bình thường, vì đó chính là dấu hiệu thuốc đang có tác dụng.
• Hỏi về những tác dụng phụ cần chú ý.
• Báo cho bác sĩ nếu có đau cơ bất thường hoặc triệu chứng lạ.
• Hỏi trước khi dùng thêm bất cứ thuốc hay thực phẩm chức năng nào.
• Đi xét nghiệm theo dõi đúng lịch.

Điểm thứ hai là sai lầm rất phổ biến và làm mất hết kết quả điều trị.

Cảnh giác với sản phẩm quảng cáo hạ mỡ máu

Có nhiều sản phẩm được quảng cáo giúp hạ mỡ máu nhanh. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng, vì một số có thể tương tác với thuốc bạn đang uống, và việc dựa vào chúng thay cho điều trị có chỉ định là rủi ro thật.

Theo dõi định kỳ

Hãy hỏi bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp với bạn, làm ở cùng một nơi, và giữ lại kết quả cũ. Với nhóm chỉ số này, xu hướng qua nhiều lần và phản ứng với thay đổi lối sống là điều bác sĩ quan tâm.

Tóm lại

Bộ mỡ máu gồm nhiều chỉ số phải đọc cùng nhau, và mức nào đáng quan tâm phụ thuộc vào tổng thể nguy cơ tim mạch của từng người. Đừng ăn kiêng bất thường ngay trước khi xét nghiệm, đừng so kết quả với người khác, và nếu đang dùng thuốc thì đừng tự ngưng khi chỉ số về bình thường.

Câu hỏi thường gặp