Với nhiều người, lấy máu là phần khó chịu nhất của việc xét nghiệm. Có người sợ kim tới mức trì hoãn cả những xét nghiệm cần thiết, có người bị chọc nhiều lần vì tĩnh mạch khó tìm, có người về nhà thì tay bầm một mảng.
Phần lớn những vấn đề này giảm được đáng kể.
Chuẩn bị để lấy máu dễ hơn
- Uống đủ nước từ hôm trước và sáng hôm đó, trừ khi được dặn kiêng nước.
- Giữ ấm tay, nhất là khi trời lạnh hoặc phòng có máy lạnh mạnh.
- Mặc áo tay rộng, dễ xắn lên.
- Ngủ đủ, tránh tập nặng ngay trước đó.
- Ăn nhẹ nếu không phải nhịn ăn.
Đủ nước là yếu tố tạo khác biệt lớn nhất. Người thiếu nước có tĩnh mạch khó tìm hơn hẳn, và đây là lý do nhiều người bị chọc nhiều lần.
Trong lúc lấy máu
- Nói trước nếu bạn hay bị choáng hoặc có tĩnh mạch khó lấy.
- Nói nếu bạn từng có vấn đề ở một bên tay.
- Thả lỏng cánh tay, đừng gồng cứng.
- Không nhìn vào kim nếu điều đó làm bạn lo.
- Hít thở đều, chậm.
- Nói ngay nếu bạn thấy đau nhiều hoặc thấy tê lan xuống.
Điểm cuối quan trọng. Đau nhói lan xuống bàn tay không phải cảm giác bình thường, hãy báo ngay.
Nếu bạn sợ kim
Đây là vấn đề thật và khá phổ biến, không phải chuyện yếu đuối. Vài cách giúp:
- Nói thẳng với nhân viên, họ có kinh nghiệm xử lý.
- Đề nghị được nằm thay vì ngồi.
- Đi cùng người thân.
- Quay mặt đi, nói chuyện hoặc nghe nhạc trong lúc lấy.
- Không nhịn đói quá lâu trước khi lấy nếu không bắt buộc.
Nếu nỗi sợ nặng tới mức khiến bạn né tránh cả những xét nghiệm cần thiết, hãy nói với bác sĩ, vì đó là vấn đề có thể được hỗ trợ.
Ngay sau khi lấy máu
- Ấn giữ bông ở chỗ lấy trong vài phút, ấn thẳng xuống.
- Không gập khuỷu tay lại ngay, vì cách này không cầm máu tốt bằng ấn giữ.
- Ngồi nghỉ một lát trước khi đứng dậy, nhất là khi đã nhịn ăn.
- Ăn nhẹ và uống nước.
- Không xách nặng bằng tay đó trong vài giờ.
Vì sao bị bầm và xử lý thế nào
Vết bầm hình thành khi máu rỉ ra mô xung quanh. Thường gặp hơn ở người có mạch nhỏ, người lớn tuổi, và khi không ấn giữ đủ lâu.
Vết bầm thường tự hết sau vài ngày tới một tuần. Nếu bạn dễ bầm, hãy nói với nhân viên trước và ấn giữ lâu hơn sau khi lấy.
Nếu bạn đang dùng thuốc ảnh hưởng tới đông máu, hãy báo cho nhân viên biết, và hỏi bác sĩ kê đơn nếu bạn có thắc mắc về thuốc.
Khi nào cần liên hệ cơ sở y tế
- Chỗ lấy máu sưng to, đau nhiều.
- Bầm lan rộng ra thay vì mờ dần.
- Vùng đó nóng, đỏ, chảy dịch.
- Sốt sau khi lấy máu.
- Tê hoặc yếu tay kéo dài.
Những tình huống này không phổ biến nhưng cần được xem.
Khi tĩnh mạch khó lấy
Có những người có tĩnh mạch nhỏ, sâu, hoặc dễ di chuyển. Nếu bạn thuộc nhóm này:
- Nói ngay từ đầu, và nói bên tay nào thường lấy được.
- Uống nhiều nước hơn từ hôm trước.
- Giữ tay thật ấm, có thể chườm ấm trước.
- Đề nghị nhân viên có kinh nghiệm hơn nếu đã thử vài lần không được.
- Đi vào lúc phòng xét nghiệm không quá đông để không bị vội.
Bạn có quyền đề nghị dừng lại và nhờ người khác thử, đây là đề nghị hợp lý.
Lấy máu cho trẻ em
- Giải thích trước cho trẻ bằng ngôn ngữ đơn giản, đừng nói dối là không đau.
- Đừng doạ trẻ bằng bác sĩ hay kim tiêm trong đời sống hằng ngày.
- Bế hoặc ngồi cùng trẻ nếu được phép.
- Mang theo đồ chơi hoặc thứ trẻ thích để đánh lạc hướng.
- Giữ thái độ bình tĩnh, vì trẻ phản ứng theo cảm xúc của người lớn.
- Khen ngợi sau khi xong.
Lấy máu cho người cao tuổi
Da và mạch máu người cao tuổi mỏng manh hơn nên dễ bầm. Hãy bảo đảm họ uống đủ nước trước đó, giữ ấm, ấn giữ lâu hơn sau khi lấy, và theo dõi chỗ lấy máu trong những ngày sau.
Các loại mẫu khác
Không phải xét nghiệm nào cũng lấy máu. Với mẫu nước tiểu, mẫu phân, hay các loại mẫu khác, cách lấy đúng ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả. Hãy hỏi kỹ hướng dẫn và làm theo đúng, vì mẫu lấy sai cách có thể cho kết quả sai lệch và phải làm lại.
Tóm lại
Uống đủ nước và giữ ấm tay là hai việc giúp lấy máu dễ hơn nhiều. Hãy nói trước nếu bạn sợ kim, hay choáng, hoặc có tĩnh mạch khó lấy. Sau khi lấy, ấn giữ vài phút thay vì gập tay, ngồi nghỉ và ăn nhẹ. Liên hệ cơ sở y tế nếu chỗ lấy máu sưng đau nhiều, bầm lan rộng, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để lấy máu dễ hơn?
Uống đủ nước trước đó nếu không bị dặn kiêng, giữ ấm tay, mặc áo tay rộng, và thả lỏng thay vì gồng.
Hay bị choáng khi lấy máu thì làm gì?
Hãy nói trước với nhân viên để được nằm khi lấy, không nhìn vào kim, và ngồi nghỉ ăn nhẹ sau khi lấy xong.
Vì sao bị bầm tím sau khi lấy máu?
Thường do máu rỉ ra mô xung quanh khi không ấn giữ đủ lâu hoặc do gập tay ngay. Vết bầm thường tự hết sau vài ngày.
Khi nào cần liên hệ cơ sở y tế sau khi lấy máu?
Khi chỗ lấy máu sưng đau nhiều, bầm lan rộng, nóng đỏ, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.