Vì sao cùng một người mà hai lần xét nghiệm ra số khác nhau

Tình huống rất quen: tháng trước một chỉ số nằm trong khoảng bình thường, tháng này lệch ra ngoài một chút. Người bệnh hoảng, nghĩ bệnh nặng thêm hoặc nghĩ phòng xét nghiệm làm sai.

Thực tế, con số trong máu không phải một hằng số. Nó dao động, và mức dao động khác nhau tuỳ chỉ số.

Những gì làm con số dao động

Yếu tố sinh lý bình thường:

• Giờ lấy mẫu trong ngày, đặc biệt với nhóm nội tiết.
• Bữa ăn gần nhất.
• Mức độ vận động trước đó.
• Giấc ngủ và mức căng thẳng.
• Tình trạng đủ nước hay thiếu nước.
• Chu kỳ kinh nguyệt với một số chỉ số.
• Tư thế khi lấy máu, nằm hay ngồi.

Yếu tố liên quan tới sức khoẻ tạm thời:

• Đang bị nhiễm trùng hoặc vừa khỏi bệnh.
• Vừa tiêm phòng.
• Đang dùng thuốc mới hoặc vừa đổi thuốc.
• Uống rượu bia trong những ngày trước.

Yếu tố kỹ thuật:

• Phương pháp và máy móc khác nhau giữa các phòng xét nghiệm.
• Cách lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu.
• Sai số vốn có của mỗi phương pháp.

Sai số là một phần của mọi phép đo

Mọi xét nghiệm đều có một biên độ sai số nhất định. Đây là tính chất kỹ thuật bình thường, không phải lỗi. Vì vậy hai lần đo cùng một mẫu cũng có thể ra hai con số hơi khác nhau.

Ý nghĩa thực tế: một thay đổi rất nhỏ giữa hai lần thường không nói lên điều gì. Chỉ bác sĩ mới đánh giá được mức chênh nào là đáng chú ý cho từng chỉ số.

Vì sao không nên so giữa hai nơi

Các phòng xét nghiệm có thể dùng phương pháp khác nhau, máy khác nhau, và khoảng tham chiếu khác nhau. Điều đó có nghĩa là hai con số từ hai nơi không nhất thiết so sánh trực tiếp được, kể cả khi cùng tên chỉ số.

Đây là lý do khoảng tham chiếu luôn được in trên phiếu kết quả, và tại sao nên đọc con số cùng với khoảng tham chiếu của chính phiếu đó.

Cách làm cho việc so sánh có ý nghĩa

• Làm ở cùng một phòng xét nghiệm khi theo dõi một chỉ số.
• Lấy mẫu vào cùng khung giờ.
• Giữ cùng điều kiện chuẩn bị: nhịn ăn hay không, hoạt động trước đó.
• Tránh lấy mẫu khi đang ốm cấp tính, trừ khi đó chính là điều cần theo dõi.
• Báo cho bác sĩ về mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.

Xu hướng quan trọng hơn một con số

Với phần lớn chỉ số cần theo dõi lâu dài, điều bác sĩ quan tâm không phải con số của một lần mà là hướng thay đổi qua nhiều lần.

Một chỉ số hơi cao nhưng ổn định qua nhiều năm có ý nghĩa khác hẳn một chỉ số tăng đều qua ba lần đo gần nhau, kể cả khi cả hai đều nằm ngoài khoảng tham chiếu.

Vì vậy hãy giữ lại tất cả kết quả cũ và mang theo khi đi khám.

Khi bác sĩ yêu cầu làm lại

Đây là việc bình thường, không có nghĩa là lần trước làm sai. Bác sĩ có thể muốn xác nhận một kết quả bất thường, kiểm tra sau khi bạn đã thay đổi điều gì đó, hoặc xem xu hướng.

Hãy hỏi rõ mục đích của lần làm lại và cần chuẩn bị gì khác không.

Đừng tự đổi nơi làm để kiểm chứng

Nhiều người thấy kết quả bất thường liền đi làm lại ở nơi khác để so. Việc này thường tạo thêm rối loạn hơn là làm rõ, vì hai nơi không so trực tiếp được.

Nếu bạn nghi ngờ kết quả, hãy nói thẳng với bác sĩ và làm lại theo hướng dẫn của họ.

Khoảng tham chiếu không phải ranh giới bệnh

Khoảng tham chiếu in trên phiếu là khoảng giá trị thường gặp ở nhóm người được lấy làm chuẩn, không phải ranh giới giữa khoẻ và bệnh.

Có người khoẻ mạnh mà một vài chỉ số nằm ngoài khoảng đó, và ngược lại có người bệnh mà chỉ số vẫn trong khoảng. Đây chính là lý do kết quả phải được đọc trong bối cảnh lâm sàng, bởi bác sĩ.

Những chỉ số dao động nhiều

Một số chỉ số nhạy với thời điểm và điều kiện hơn những chỉ số khác. Với những chỉ số như vậy, bác sĩ thường yêu cầu lấy mẫu trong điều kiện chuẩn hoặc lấy nhiều lần.

Nếu bác sĩ dặn lấy máu vào một khung giờ cụ thể, hãy làm đúng, vì đó không phải yêu cầu tuỳ tiện.

Khi đi khám ở nơi khác

Hãy mang theo kết quả cũ và nói rõ chúng được làm ở đâu. Bác sĩ sẽ biết cách diễn giải, và điều này giúp tránh phải làm lại những xét nghiệm vừa làm.

Tóm lại

Kết quả xét nghiệm dao động là chuyện bình thường, do cả yếu tố sinh lý lẫn sai số kỹ thuật. Để so sánh có ý nghĩa, hãy làm ở cùng một nơi, cùng khung giờ và cùng điều kiện chuẩn bị. Giữ lại mọi kết quả cũ vì xu hướng qua nhiều lần quan trọng hơn con số một lần. Và hãy để bác sĩ đánh giá mức chênh nào là đáng chú ý.

Câu hỏi thường gặp