Điện giải và những xét nghiệm hay làm khi nằm viện

Người nhà bệnh nhân nằm viện thường thắc mắc vì sao sáng nào cũng có người tới lấy máu. Câu trả lời nằm ở đặc điểm của nhóm xét nghiệm này: chúng thay đổi nhanh và ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định điều trị trong ngày.

Điện giải là gì

Đó là những chất khoáng hoà tan trong dịch cơ thể, tham gia vào nhiều hoạt động thiết yếu: dẫn truyền thần kinh, co cơ trong đó có cơ tim, cân bằng nước, và duy trì độ toan kiềm.

Cơ thể duy trì chúng trong khoảng khá hẹp, và khi lệch ra ngoài khoảng đó thì ảnh hưởng xuất hiện nhanh.

Những tình huống làm rối loạn điện giải

• Nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài.
• Sốt cao, ra mồ hôi nhiều.
• Không ăn uống được trong nhiều ngày.
• Bệnh thận.
• Một số thuốc, trong đó có thuốc lợi tiểu.
• Truyền dịch với lượng lớn.
• Một số bệnh nội tiết.
• Bỏng nặng, chấn thương lớn.

Nhiều tình huống trong số này là lý do người bệnh nhập viện, nên việc theo dõi ngay từ đầu là bình thường.

Vì sao phải theo dõi thường xuyên khi nằm viện

• Tình trạng bệnh thay đổi theo giờ.
• Bản thân điều trị cũng làm thay đổi các chỉ số, ví dụ truyền dịch hay dùng thuốc lợi tiểu.
• Bác sĩ cần điều chỉnh liều theo kết quả.
• Một số rối loạn không có triệu chứng rõ cho tới khi đã nặng.

Nói cách khác, đây không phải làm cho có mà là công cụ điều khiển việc điều trị hằng ngày.

Những triệu chứng có thể gặp

• Mệt mỏi, yếu cơ.
• Chuột rút.
• Buồn nôn, chán ăn.
• Lú lẫn, thay đổi ý thức.
• Tim đập nhanh hoặc không đều.
• Co giật trong trường hợp nặng.

Những triệu chứng này không đặc hiệu, nên chúng cần được đánh giá bằng xét nghiệm chứ không đoán từ biểu hiện.

Vì sao không tự điều chỉnh

Việc bù một chất điện giải sai cách hoặc sai tốc độ có thể gây hại. Đây là lý do việc điều chỉnh phải do nhân viên y tế thực hiện, thường kèm theo dõi sát.

Đừng tự mua các sản phẩm bổ sung khoáng chất liều cao vì nghe nói tốt, đặc biệt khi bạn có bệnh thận hoặc bệnh tim.

Khi nào cần đi khám vì mất nước

Với tiêu chảy hoặc nôn ở nhà, hãy đi khám khi:

• Kéo dài nhiều ngày không đỡ.
• Không uống được nước.
• Đi tiểu rất ít hoặc không đi tiểu.
• Miệng khô, mắt trũng, da mất đàn hồi.
• Chóng mặt nhiều khi đứng lên.
• Lú lẫn, lơ mơ.
• Sốt cao kèm theo.
• Có máu trong phân hoặc chất nôn.

Với trẻ nhỏ và người cao tuổi, ngưỡng đi khám nên thấp hơn, vì hai nhóm này mất bù nhanh hơn.

Về việc bù nước tại nhà

Với các trường hợp nhẹ, nhân viên y tế có thể hướng dẫn cách bù nước tại nhà. Vài nguyên tắc chung:

• Uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên, thay vì uống nhiều một lúc.
• Dùng đúng loại và pha đúng theo hướng dẫn trên bao bì.
• Không tự pha theo công thức nghe được từ người khác.
• Không dùng nước ngọt có ga thay thế.
• Theo dõi lượng nước tiểu.

Pha sai nồng độ có thể làm tình trạng nặng hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Hãy đọc kỹ hướng dẫn và hỏi dược sĩ nếu chưa rõ.

Người nhà nên hỏi gì

Thay vì tự đọc từng con số trên phiếu, hãy hỏi bác sĩ những câu hữu ích hơn:

• Hôm nay tình trạng chung thế nào so với hôm qua.
• Bác sĩ đang theo dõi những gì.
• Mục tiêu điều trị hiện tại là gì.
• Dự kiến còn nằm bao lâu.
• Gia đình cần hỗ trợ gì.
• Có dấu hiệu nào chúng tôi nên báo ngay không.

Việc lấy máu nhiều lần

Nếu người bệnh khó lấy máu hoặc bị bầm nhiều, hãy nói với nhân viên y tế. Có những cách giảm bớt khó chịu, và trong một số trường hợp có thể phối hợp các lần lấy để giảm số lần chọc kim.

Với người nằm viện dài ngày, hãy chú ý giữ ấm và bảo đảm đủ nước trong mức bác sĩ cho phép, vì điều này giúp việc lấy máu dễ hơn.

Khi xuất viện

Hãy hỏi rõ:

• Còn cần theo dõi chỉ số nào không và bao lâu kiểm tra lại.
• Chế độ ăn uống và lượng nước nên như thế nào.
• Thuốc nào có thể ảnh hưởng và cần lưu ý gì.
• Dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay.

Tóm lại

Các xét nghiệm điện giải được làm thường xuyên khi nằm viện vì chúng thay đổi nhanh và điều khiển trực tiếp việc điều trị trong ngày. Việc điều chỉnh phải do nhân viên y tế thực hiện, không tự bù liều cao tại nhà. Với tiêu chảy hoặc nôn ở nhà, hãy đi khám sớm khi có dấu hiệu mất nước, đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Câu hỏi thường gặp