Nhóm xét nghiệm này ít quen thuộc hơn công thức máu nhưng lại quan trọng trong nhiều tình huống, đặc biệt là trước các thủ thuật và khi theo dõi thuốc chống đông.
Bài này nói về khi nào cần làm và cần lưu ý gì. Việc diễn giải kết quả thuộc về bác sĩ.
Đông máu là gì
Khi mạch máu bị tổn thương, cơ thể kích hoạt một chuỗi phản ứng để cầm máu. Chuỗi này có nhiều thành phần tham gia, và vấn đề ở bất kỳ khâu nào cũng có thể làm máu khó cầm hoặc ngược lại dễ hình thành cục máu đông không mong muốn.
Các xét nghiệm đông máu đánh giá hoạt động của chuỗi phản ứng này.
Khi nào bác sĩ chỉ định
- Trước phẫu thuật hoặc thủ thuật có nguy cơ chảy máu.
- Theo dõi người đang dùng thuốc chống đông.
- Khi người bệnh dễ bầm tím, chảy máu kéo dài sau vết thương nhỏ.
- Khi chảy máu chân răng, chảy máu cam thường xuyên.
- Trong bệnh lý gan, vì gan tham gia sản xuất nhiều yếu tố đông máu.
- Khi có tiền sử gia đình về rối loạn đông máu.
- Khi đã từng có cục máu đông.
Đặc biệt quan trọng với người dùng thuốc chống đông
Với nhóm này, xét nghiệm là công cụ theo dõi thiết yếu. Mục tiêu là giữ tác dụng của thuốc ở mức vừa đủ: quá ít thì không phòng được cục máu đông, quá nhiều thì tăng nguy cơ chảy máu.
Những nguyên tắc bắt buộc với người dùng thuốc chống đông:
- Không tự ngưng, không tự tăng giảm liều.
- Đi xét nghiệm theo dõi đúng lịch bác sĩ hẹn.
- Báo cho mọi bác sĩ và nha sĩ rằng bạn đang dùng thuốc này.
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ thuốc mới nào, kể cả thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng.
- Báo ngay nếu có chảy máu bất thường.
- Giữ chế độ ăn ổn định nếu bác sĩ dặn như vậy.
Điểm về thuốc mới rất quan trọng. Nhiều loại thuốc thông thường có thể ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc chống đông.
Vì sao kỹ thuật lấy mẫu quan trọng
Nhóm xét nghiệm này nhạy với cách lấy mẫu hơn nhiều xét nghiệm khác:
- Ống mẫu phải được đổ đúng lượng quy định.
- Mẫu phải được trộn đúng cách ngay sau khi lấy.
- Lấy máu khó khăn kéo dài có thể ảnh hưởng tới kết quả.
- Thời gian từ lúc lấy tới lúc làm xét nghiệm có giới hạn.
Vì vậy nếu nhân viên nói cần lấy lại, đó thường là vì mẫu không đạt yêu cầu chứ không phải làm khó bạn.
Những gì ảnh hưởng tới kết quả
- Thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông và một số thuốc giảm đau.
- Thực phẩm chức năng và một số loại thảo dược.
- Bệnh gan.
- Tình trạng nhiễm trùng cấp.
- Chế độ ăn với một số loại thuốc chống đông.
- Kỹ thuật lấy và bảo quản mẫu.
Hãy khai báo đầy đủ mọi thứ bạn đang dùng, kể cả những sản phẩm bạn cho là vô hại.
Trước phẫu thuật
Nếu bạn sắp làm phẫu thuật hoặc thủ thuật, hãy nói rõ với bác sĩ:
- Bạn có đang dùng thuốc chống đông hay thuốc chống kết tập tiểu cầu không.
- Bạn có dễ bầm tím hoặc chảy máu lâu không.
- Gia đình có ai bị rối loạn đông máu không.
- Bạn có từng chảy máu nhiều trong các thủ thuật trước không.
Việc có ngưng thuốc trước phẫu thuật hay không, ngưng bao lâu, là quyết định của bác sĩ. Đừng tự làm, vì ngưng sai cách có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Những dấu hiệu chảy máu cần báo ngay
- Chảy máu không cầm được.
- Bầm tím lớn xuất hiện không rõ nguyên nhân.
- Nước tiểu đỏ hoặc nâu.
- Phân đen hoặc có máu.
- Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê.
- Đau đầu dữ dội, chóng mặt bất thường.
- Chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng kéo dài.
Với người đang dùng thuốc chống đông, những dấu hiệu này cần được xử lý khẩn.
Giữ sổ theo dõi
Nếu bạn phải xét nghiệm định kỳ, hãy giữ một sổ ghi: ngày xét nghiệm, kết quả, liều thuốc đang dùng, và những thay đổi bác sĩ chỉ định. Sổ này rất hữu ích cho bác sĩ và cho chính bạn.
Hãy mang sổ theo mỗi lần khám, kể cả khi khám ở nơi khác.
Mang theo thông tin nhận dạng
Người dùng thuốc chống đông nên mang theo một giấy ghi rõ tên thuốc đang dùng và số liên hệ của bác sĩ điều trị. Trong tình huống cấp cứu, thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới cách xử trí.
Tóm lại
Xét nghiệm đông máu được dùng trước phẫu thuật, để theo dõi thuốc chống đông, và khi có chảy máu bất thường. Người dùng thuốc chống đông tuyệt đối không tự ngưng hay đổi liều, phải đi theo dõi đúng lịch, và phải hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thuốc mới nào. Hãy khai báo đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng, giữ sổ theo dõi, và báo ngay khi có dấu hiệu chảy máu bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào cần làm xét nghiệm đông máu?
Thường trước phẫu thuật, khi theo dõi người đang dùng thuốc chống đông, khi có chảy máu hoặc bầm tím bất thường, và trong một số bệnh lý theo chỉ định bác sĩ.
Đang dùng thuốc chống đông có phải ngưng trước khi xét nghiệm không?
Không tự ngưng. Với người dùng thuốc chống đông, xét nghiệm thường nhằm theo dõi chính tác dụng của thuốc, nên phải dùng bình thường trừ khi bác sĩ dặn khác.
Vì sao phải lấy mẫu đúng kỹ thuật?
Vì nhóm xét nghiệm này rất nhạy với cách lấy và lượng mẫu. Mẫu không đúng có thể cho kết quả sai lệch và phải lấy lại.
Kết quả bất thường có nghĩa là gì?
Có nhiều nguyên nhân khác nhau, từ ảnh hưởng của thuốc tới bệnh lý. Hãy để bác sĩ đọc trong bối cảnh cụ thể của bạn.