Đây là nhóm xét nghiệm hay xuất hiện trong các gói khám và cũng hay bị hiểu sai nhất. Người bệnh thấy chỉ số viêm cao liền nghĩ mình có bệnh nặng; thấy bình thường liền yên tâm rằng không có gì.
Cả hai cách hiểu đều sai, và lý do nằm ở bản chất của loại xét nghiệm này.
Xét nghiệm không đặc hiệu nghĩa là gì
Một xét nghiệm đặc hiệu chỉ ra một bệnh hoặc một tác nhân cụ thể. Một xét nghiệm không đặc hiệu chỉ cho biết có điều gì đó đang diễn ra, mà không nói là điều gì và ở đâu.
Các chỉ số viêm thuộc nhóm thứ hai. Chúng giống như đèn báo trên bảng điều khiển xe: cho biết cần kiểm tra, nhưng không cho biết hỏng ở đâu.
Những gì có thể làm tăng chỉ số viêm
- Nhiễm trùng, từ nhẹ tới nặng.
- Chấn thương, sau phẫu thuật.
- Các bệnh tự miễn.
- Một số bệnh mạn tính.
- Một số bệnh lý ác tính.
- Thai kỳ.
- Tuổi cao.
- Thiếu máu.
- Béo phì.
- Một số thuốc.
Danh sách rộng như vậy chính là lý do một chỉ số viêm tăng đơn độc không dẫn tới kết luận nào.
Vì sao bác sĩ vẫn dùng
Dù không đặc hiệu, nhóm xét nghiệm này vẫn hữu ích trong ba tình huống:
- Hỗ trợ đánh giá khi đã có nghi ngờ lâm sàng cụ thể.
- Theo dõi diễn tiến của một bệnh đã được chẩn đoán.
- Theo dõi đáp ứng với điều trị.
Điểm chung: chúng có giá trị khi được đặt trong một câu hỏi lâm sàng cụ thể, chứ không phải khi làm để kiểm tra chung chung.
Vì sao không nên làm ngoài chỉ định
Khi làm ở người không có triệu chứng, một kết quả tăng nhẹ thường không có ý nghĩa nhưng lại kích hoạt một chuỗi phản ứng: lo lắng, tra cứu, làm thêm nhiều xét nghiệm khác, đôi khi cả các thăm dò có xâm lấn.
Đa số những chuỗi này kết thúc bằng việc không tìm thấy gì, sau khi đã tốn thời gian, tiền bạc và sự lo âu.
Những gì ảnh hưởng tới kết quả
- Tuổi và giới.
- Thiếu máu.
- Thai kỳ.
- Một số thuốc.
- Thời gian từ khi lấy mẫu tới khi làm xét nghiệm.
- Nhiệt độ và cách bảo quản mẫu.
Nhóm xét nghiệm này khá nhạy với điều kiện kỹ thuật, nên cách lấy và xử lý mẫu ảnh hưởng đáng kể.
Theo dõi xu hướng có ý nghĩa hơn một con số
Với người đang được theo dõi một bệnh mạn tính, điều bác sĩ quan tâm là chỉ số đang tăng, giảm hay ổn định qua các lần đo, chứ không phải giá trị của một lần.
Vì vậy hãy làm ở cùng một nơi và giữ lại tất cả kết quả cũ.
Khi kết quả tăng mà không rõ nguyên nhân
Bác sĩ thường sẽ hỏi kỹ triệu chứng, khám, và quyết định một trong ba hướng:
- Theo dõi và làm lại sau một thời gian.
- Làm thêm các xét nghiệm hướng tới nghi ngờ cụ thể.
- Không làm gì thêm nếu không có dấu hiệu nào khác.
Hướng thứ ba nghe có vẻ thụ động nhưng nhiều khi là hướng đúng. Việc theo đuổi một con số lệch nhẹ ở người không triệu chứng thường không mang lại lợi ích.
Những gì nên nói với bác sĩ
- Sốt, ra mồ hôi đêm.
- Sụt cân không chủ ý.
- Đau khớp, sưng khớp, cứng khớp buổi sáng.
- Mệt mỏi kéo dài.
- Nổi hạch.
- Phát ban.
- Các triệu chứng tiêu hoá kéo dài.
- Mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.
Những thông tin này quyết định cách diễn giải con số nhiều hơn bản thân con số.
Đừng tự điều trị theo chỉ số
Không có cách nào hạ chỉ số viêm một cách có ý nghĩa ngoài việc xử lý nguyên nhân gây ra nó. Việc tự dùng thuốc hoặc các sản phẩm được quảng cáo là chống viêm vừa không giải quyết được nguyên nhân vừa có thể gây hại và làm che lấp triệu chứng.
Hãy đi khám để tìm nguyên nhân.
Cảnh giác với quảng cáo dựa trên chỉ số viêm
Có nhiều sản phẩm được quảng cáo dựa trên khái niệm viêm theo cách không rõ cơ sở. Nếu ai đó đề nghị bạn làm xét nghiệm rồi bán sản phẩm dựa trên kết quả, hãy coi đó là dấu hiệu cần thận trọng.
Tóm lại
Các chỉ số viêm cho biết cơ thể đang có phản ứng viêm nhưng không cho biết ở đâu và vì sao, nên chúng chỉ có giá trị khi gắn với một câu hỏi lâm sàng cụ thể. Kết quả cao không đồng nghĩa bệnh nặng, kết quả bình thường không loại trừ bệnh. Đừng làm ngoài chỉ định, đừng tự điều trị theo con số, và hãy để bác sĩ đọc cùng với triệu chứng của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ số viêm cho biết điều gì?
Cho biết cơ thể đang có phản ứng viêm ở mức nào đó, nhưng không cho biết viêm ở đâu và do nguyên nhân gì.
Chỉ số viêm cao có nghĩa là bệnh nặng không?
Không nhất thiết. Nhiều tình trạng rất khác nhau đều làm tăng chỉ số này, từ nhiễm trùng thông thường tới các bệnh mạn tính.
Chỉ số bình thường thì có loại trừ bệnh không?
Không. Có những bệnh không làm tăng chỉ số viêm, nên kết quả bình thường không đủ để loại trừ.
Có nên tự làm xét nghiệm này để kiểm tra sức khoẻ không?
Không nên làm ngoài chỉ định. Một kết quả tăng nhẹ không rõ nguyên nhân thường chỉ gây lo lắng và dẫn tới chuỗi xét nghiệm không cần thiết.