Nhóm máu và xét nghiệm trước truyền máu

Nhiều người biết nhóm máu của mình và cho rằng thế là đủ trong trường hợp cần truyền máu. Thực tế, quy trình an toàn truyền máu gồm nhiều bước, và mỗi bước có lý do của nó.

Nhóm máu là gì

Trên bề mặt hồng cầu có những cấu trúc đặc trưng, và sự có mặt hay vắng mặt của chúng quyết định nhóm máu của mỗi người. Hệ thống được biết đến nhiều nhất phân loại thành các nhóm quen thuộc, kèm theo một yếu tố nữa thường được gọi là dương hay âm.

Ngoài ra còn có nhiều hệ thống nhóm máu khác ít được nhắc tới nhưng vẫn quan trọng trong thực hành truyền máu.

Vì sao sự tương hợp lại quan trọng

Nếu truyền máu không tương hợp, hệ miễn dịch của người nhận có thể phản ứng với hồng cầu được truyền vào. Phản ứng này có thể nghiêm trọng, nên toàn bộ quy trình được thiết kế để ngăn điều đó xảy ra.

Đây là lý do có nhiều lớp kiểm tra chồng lên nhau, và vì sao nhân viên y tế đối chiếu thông tin nhiều lần trước khi truyền.

Các bước kiểm tra trước khi truyền

• Định nhóm máu trên mẫu của chính bệnh nhân.
• Sàng lọc các kháng thể bất thường.
• Làm phản ứng chéo giữa máu người cho và máu người nhận.
• Đối chiếu thông tin bệnh nhân với nhãn túi máu nhiều lần.
• Theo dõi bệnh nhân trong và sau khi truyền.

Bước đối chiếu thông tin nghe thủ công nhưng lại là lớp bảo vệ quan trọng, vì phần lớn sự cố truyền máu nghiêm trọng bắt nguồn từ nhầm lẫn danh tính chứ không phải từ lỗi xét nghiệm.

Vì sao phải xét nghiệm lại dù đã biết nhóm máu

Thông tin bạn khai hoặc ghi trên giấy tờ cũ không đủ để dựa vào cho một can thiệp có rủi ro. Cơ sở y tế phải xác định trên mẫu lấy tại thời điểm đó, và phải làm thêm các bước kiểm tra khác.

Điều này không có nghĩa là việc biết nhóm máu của mình vô ích. Nó vẫn hữu ích cho việc chuẩn bị và cho những tình huống cần huy động máu nhanh.

Nhóm máu hiếm

Một số người có nhóm máu ít gặp hơn, và việc tìm máu phù hợp cho họ mất thời gian hơn. Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy hỏi bác sĩ về những việc nên chuẩn bị, đặc biệt nếu sắp có phẫu thuật theo kế hoạch.

Khi bạn được chỉ định truyền máu

Hãy hỏi bác sĩ:

• Vì sao cần truyền trong trường hợp của tôi.
• Truyền loại chế phẩm gì và bao nhiêu.
• Có lựa chọn nào khác không.
• Những rủi ro có thể gặp là gì.
• Tôi cần theo dõi dấu hiệu gì trong và sau khi truyền.

Đây là những câu hỏi hợp lý và bác sĩ nên giải thích được.

Những gì cần báo cho nhân viên y tế

• Bạn đã từng được truyền máu chưa.
• Có từng gặp phản ứng khi truyền không.
• Bạn đang mang thai hay từng mang thai.
• Có tiền sử dị ứng gì không.
• Đang dùng thuốc gì.

Thông tin về tiền sử mang thai và truyền máu quan trọng vì chúng liên quan tới khả năng cơ thể đã hình thành các kháng thể bất thường.

Trong lúc truyền

Hãy báo ngay cho nhân viên y tế nếu bạn thấy:

• Sốt, ớn lạnh, run.
• Ngứa, nổi mẩn.
• Khó thở, tức ngực.
• Đau lưng, đau vùng thắt lưng.
• Buồn nôn.
• Cảm giác bất thường khó tả.

Đừng ngại làm phiền. Những triệu chứng này cần được đánh giá ngay, và việc phát hiện sớm rất quan trọng.

Sau khi truyền

Hãy theo dõi trong những ngày sau và báo cho bác sĩ nếu có sốt, vàng da, nước tiểu sẫm màu, hoặc mệt bất thường. Một số phản ứng xuất hiện muộn chứ không phải ngay lúc truyền.

Hãy ghi lại việc mình đã được truyền máu vào hồ sơ sức khoẻ cá nhân, vì thông tin này cần cho những lần sau.

Về việc hiến máu

Người hiến máu cũng trải qua quy trình kiểm tra: sàng lọc sức khoẻ, xét nghiệm định nhóm, và xét nghiệm sàng lọc một số tác nhân lây qua đường máu. Đây là lý do có những tiêu chuẩn về sức khoẻ và về khoảng cách giữa các lần hiến.

Nếu bạn muốn hiến máu, hãy liên hệ cơ sở tiếp nhận để biết điều kiện và cách chuẩn bị.

Ghi lại và mang theo thông tin

Hãy ghi nhóm máu của mình và của các thành viên trong gia đình vào hồ sơ sức khoẻ, cùng với thông tin về tiền sử truyền máu và dị ứng. Trong tình huống cấp cứu, những thông tin này giúp nhân viên y tế chuẩn bị nhanh hơn.

Cẩn thận với thông tin sai lệch

Có nhiều nội dung lan truyền gắn nhóm máu với tính cách, với chế độ ăn, hay với nguy cơ bệnh tật theo cách không có cơ sở. Hãy dựa vào tư vấn của nhân viên y tế thay vì những nội dung đó.

Tóm lại

Biết nhóm máu của mình là việc nên làm và nên ghi lại, nhưng cơ sở y tế vẫn phải xét nghiệm lại trước khi truyền, kèm sàng lọc kháng thể và phản ứng chéo. Hãy báo cho nhân viên y tế về tiền sử truyền máu, mang thai và dị ứng, và báo ngay mọi triệu chứng bất thường trong lúc truyền. Sau khi truyền, hãy theo dõi vài ngày và ghi lại vào hồ sơ sức khoẻ.

Câu hỏi thường gặp